Abrir menú principal

A presencia humana en as tierras que hue forman a Comunidat Autonoma d'Aragón data de fa quantos milenios, pero Aragón, como muitas d'as actuals rechions historicas, ye fruito d'a Edat Meya. O nombre d'Aragón apareixe por primera vegada en l'anyo 828.

A Historia d'Aragón prencipia con a invasión musulmana en o sieglo VIII. Dende allora iría enamplando as suyas mugas mientres os sieglos en os que primer fue Condato, dimpués Reino, e mes tardi Consello e Audencia, dica constituir hue en día una Comunidat Autonoma, tot ixo a tamas de mancar d'unidat cheografica u natural, lingüistica e mesmo etnica.

En a Edat Meya se forcha e afinca l'Aragón actual. Os suyos prencipals pilars fuoron a Corona, as Cortz, a Deputación d'o Reino e o Dreito foral. Cabecera dende o sieglo XII d'una federación d'estatos d'entidat diversa, a Corona d'Aragón, o suyo peso especifico fue eslanguindo china a chana adintro d'era dica plegar a l'Edat Muderna, quan s'integró en un encara mes centralizato Reino d'Espanya, cal sinyalar que en 1412 en o Compromís de Casp a dinastia que escomencipió a reinar, per muerte d'o zaguero hereu d'a casa anterior estio a casa castellana d'os Trastamara.

Dende l'incident de 1591, anyada quan Felipe II d'Espanya mata a o chusticia d'Aragón, Don Chuan V de Lanuza, dica o sieglo XVIII, anyada de 1707 quan fuoron proclamatos os Decretos de Nueva Planta, Aragón fue trafegando china chana totz os suyos dreitos, fueros e atras particulatz historicas que heba conseguiu con o paso d'as anyadas.

A Guerra d'o Francés proporcionó enchaquias de reactivación. Mientres o sieglo XIX os carlistas, que miroron adeptos ta la suya causa en ista tierra, ofreixioron a retornar pasatas libertatz forals.

Asinas o sieglo XX, en a etapa republicana, o sentimiento rechionalista agafa mayors cotas, pero a Guerra Civil espanyola borró totz os prochectos autonomicos.

O rechimen franquista adormió as ansias aragonesistas que hue, reforzatas, intentan acucutar.

PrehistoriaEditar

Se veiga Aragón en a Prehistoria

Periodo paleoliticoEditar

Os testimonios mes antigos de vida humana en Aragón se'n remuntan ta l'epoca d'as glaciacions, en o pleistoceno meyo, fa bells 600 000 anyos, durando lo paleolitico inferior. Istas poblacions en dixoron de testimonios d'artesanía achelense. Se son trovatos bifaces de pedrenya e fendidors de quarcita, en particular en as faixas de Sant Blas en Teruel, en a zona de Cauvaca en Casp, en o Barranco d'Arbolitas amán de Borcha e tamién en a redolada de Calatayú, en a zona de Miedes. A val de Xalón en ye allora una zona a-saber-lo abundant.

Periodo epipaleoliticoEditar

Periodo neoliticoEditar

ProtohistoriaEditar

Periodo calcoliticoEditar

Edat de BronzeEditar

Edat de FierroEditar

Edat AntigaEditar

Edat MeyaEditar

Edat MudernaEditar

Edat ContemporaniaEditar

Vinclos externosEditar