Abrir menú principal
Somport
Muga d'o Somport dende Uesca
Muga d'o Somport dende Uesca
Situación
País Béarn flag.svg Biarn
Flag of Aragon.svg Aragón
De
ta
Borza
Chaca
Datos chenerals
Altaria 1.632 m
Trazato /
construyito en
Maxima costera %
Longaria km
Tipo Carretera
Zarrato
d'hibierno
Mapa
Perineu Aragonés (orografía).png
Map marker icon – Nicolas Mollet – Mountain Pass – Nature – white.png

O Somport ye un puerto de montanya d'o Pireneu aragonés. Tien una altaria de 1.632 metros.

Ye a muga entre Aragón y o Biarn por as vals de l'Aragón y a d'Aspa.

A mas o Somport ye l'orichen d'o Camín de Sant Chaime Aragonés. En a suya tuca existe un chicot molimento a o pelegrín y se ye foratato tanto por o tonel ferroviario d'o Canfranero, como por o tonel carretero d'o Somport, que con más de 8 km de largaria y una cota de quasi 1.200 m d'altaria evita a puyada dica a collada.

Amán d'o puerto se troban as estacions d'esquí de Candanchú, Astún y Le Somport.

Contenius

ToponimiaEditar

O toponimo Somport proviene d'o latín SUMMUS PORTUS´("o puerto mas alto" en aragonés). Se puede pronunciar sin "-t" final y se fa servir con l'articlo definiu (O Sompor), por o menos en ansotán.[1]

HistoriaEditar

O puerto que hue se conoix como Somport ya estió uno d'os puestos per a on se trescruzaban os Pireneus mesmo antis de que os romans hesen reconquiesto a redolada, pero estió mientres o Imperio román quan se desembolicó una rota estable que lo trescruzaba, encara que en ixas envueltas yera una rota secundaria en contimparanza con o Puerto Palo, per a on se feba a comunicación entre as actuals ciudatz de Zaragoza en a val de l'Ebro y Tolosa en a val d'a Garona.

Sindembargo, en a Edat Meya a situación estió a la inversa. Encara que en primeras estió por o Puerto Palo per a on se feba a comunicación con o reino franco (en ye una prebatina a creyación d'o monesterio de Sant Per de Ciresa) dende que o condato d'Aragón controlaba a val de l'Aragón con a ciudat de Chaca y fació d'ista zaguera a suya capital a rota de comunicacions entre o condato y reino d'Aragón y os condatos occitans a o norte d'os Pireneus pasó a estar a rota dreita Chaca-Aulorón a traviés d'o col de Somport, per a on tamién os romans heban feito una vía romana secundaria. Asinas, estió per o col de Somport per a on pasaba o camín de Sant Chaime aragonés, relegando a o Puerto Palo, que quedó mica en mica albandonato.

En os primers tiempos d'expansión d'a Corona d'Aragón por tierras occitanas o col de Somport estió a prencipal rota de comunicación con os condatos occitans aliatos u vasallos d'a Corona, pero a situación cambeó con a redota aragonesa en a batalla de Muriel y a perduga d'a influencia aragonesa en ixos territorios, que fuoron anexionatos ta cutio por o reino de Francia. Asinas, quan a Casa d'Habsburgo, continando con a tradicional politica aragonesa de luita contra Francia, teneba una guerra global con os franceses en toda Europa, se veyó que caleba fortificar o col, ta poder-lo cosidar adequadament y ta evitar un posible ataque francés. Asinas, dende o sieglo XVI se i devantoron edificacions melitars, mesmo que se reforzaban as esfensas d'a ciudat de Chaca, con a ciudadela de Chaca.

En 1808 estió per o col de Somport per a on dentroron as tropas d'o Exercito francés mandatas por Louis-Gabriel Suchet en o marco d'a Guerra d'o Francés. Quan os franceses albandonaron redotatos a peninsula iberica en 1814 mrchoron tamién en parti a traviés d'o Somport.

ReferenciasEditar

Se veiga tamiénEditar