Abrir menú principal
Iste articlo ye sobre a ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello, en as Cinco Villas; ta atros usos, se veiga Ilesia de Santa María y Ilesia de Santa María la Mayor.
Santa María d'Uncastiello
151 Ambista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a ilesia de San Chuan.jpg
Anvista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a ilesia de Sant Chuan
Situación cheografica
Estato {{{estato}}}
País {{{país}}}
{{{tpdivisión}}} {{{división}}}
Situación Flag of Aragon.svg Uncastiello (Cinco Villas, Aragón)
Adreza {{{adreza}}}
Coordenatas 42°21′40″N 1°07′50″U
Diocesi Chaca
Información cheneral
Advocación
Culto Cristianismo
Orden
Rector {{{rector}}}
Vicario parroquial {{{vicario1}}}
2.º Vicario parroquial {{{vicario2}}}
Mosen
Propietario {{{propietario}}}
Administrador {{{administrador}}}
Director {{{director}}}
Coste {{{coste}}}
Vesitable {{{vesitable}}}
Altaria {{{altaria}}}
Pisos {{{pisos}}}
Amplaria {{{amplaria}}}
Largaria {{{largaria}}}
Superficie {{{superficie}}}
Diametro {{{diametro}}}
Aforo {{{aforo}}}
Altaria s.r.m. {{{altaria srm}}}
Atras {{{atras dimensions}}}
Alcance {{{alcance}}}
Iluminación {{{iluminación}}}
Potencia {{{potencia}}}
Arquitectura
Tipo Ilesia
Estilo Romanico
Función {{{función}}}
Catalogación Molimento Nacional
Bien d'Intrés Cultural
Materials {{{material}}}
Construcción
Construcción 1135
Fundador
Inicio {{{inicio}}}
Fin {{{fin}}}
Inauguración {{{inauguración}}}
Destrucción {{{destrucción}}}
Arquitecto {{{arquitecto}}}
Incheniero estructural {{{incheniero estructural}}}
Incheniero de servicios {{{incheniero de servicios}}}
Incheniero civil {{{incheniero civil}}}
Atros {{{atros}}}
Premios {{{premios}}}
Localización
Santa María d'Uncastiello en Aragón
Santa María d'Uncastiello
Santa María d'Uncastiello
Situación de Santa María d'Uncastiello en Aragón
Pachina web {{{web}}}
Frontera d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

A ilesia de Santa María d'Uncastiello u ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello ye una ilesia, consagrata a Santa María, que se troba situata en o municipio aragonés d'Uncastiello, en a comarca de Cinco Villas y provincia de Zaragoza.

A ilesia actual fue construita en 1135, en tiempos d'o rei Remiro II d'Aragón, encara que se construyó dencima d'una ilesia anterior en estilo mozarabe (ista ilesia anterior ye citata en recibindo donacions de Pero I en 1099), y ye construita en estilo romanico, encara que o remate d'a suya torre ye posterior, en estilo gotico, d'o sieglo XVI. A ilesia fue declarata Molimento Nacional o 3 de chunio de 1931 por o nuevo Gubierno d'a Segunda Republica Espanyola, y ye protechita legalment en l'actualidat con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural, a fegura legal que sustituye a la de Molimento Nacional.[1] Estió considerata como una colechiata,[2] estando considerada a ilesia de mayor importancia d'a villa d'Uncastiello.[3] Ye asinas una d'as muitas ilesias romanicas d'Uncastiello, chunto con as ilesias de Sant Martín, Sant Felices, Sant Chuan, Sant Lorién y Sant Miguel.

A ilesia se troba situata a la dentrada d'a villa d'Uncastiello, a o canto d'o río Cadena, amán d'a suya confluencia con o río Riguel, con a suya frontera prencipal en a Plaza de l'Urmo, con una dentrada segundaria por a paret sud, dende a plaza de Santa María. Ye situata a o piet d'a carretera ta Sos d'o Rei Catolico, a bells metros d'a carretera Sadaba-Ayerbe por Luesia, clavata asinas en una d'as prencipals vías historicas de comunicación en comarca d'as Cinco Villas.

A suya portada prencipal ye d'epoca renaixentista, encara que mantiene bells repuis d'elements en estilo romanico, como una epifanía a o canto d'a puerta. Antiparte, a suya portalada sud ye d'estilo romanico, como tamién os suyos elements decorativos, y ye considerata una d'as prencipals fronteras romanicas d'Espanya.[2]

A ilesia de Santa María depén, eclesiasticament, de l'arciprestato d'a val d'Onsella, que depén d'a diocesi de Chaca, y ista d'a diocesi de Pamplona, encara que historicament depenió dreitament d'a diocesi de Pamplona, y no pas de Chaca.

HistoriaEditar

 
Frontera prencipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

A ilesia ya existiba a finals d'o sieglo XI, quan recibió bellas donacions d'o rei Pero I, como a mesma ilesia de Sadaba.[4] Sindembargo, l'edificio actual ye de 1135, encara que ta atros autors ye una obra d'a segunda mitad d'o sieglo XII.[5] As obras prencipioron en 1135 dimpués de recibir fondos d'o rei Remiro II d'Aragón, que trescruzó a villa camín de Pamplona, ta la construcción d'una ilesia adedicata a la Virchen María.[3]

Seguntes Marisa Melero Moneo,[6] en Uncastiello bi habió un important taller d'escultura activo a meyatos d'o sieglo XII, formato por escultors que proveniban d'a Gascunya. Ixos mesmos escultors treballoron en as ilesias de Santa María la Reyal de Sangüesa y San Martín de Unx, totas d'a diocesi de Pamplona.[6] Por ixo bells autors dicen que a portalada romanica de Santa María ye obra d'un mayestro anonimo, dito o mayestro d'Aulorón, por o suyo orichen ye fácil que d'Aulorón, en Occitania.[7] En istas obras treballó tamién, en as suyas primeras anyadas, un choven mayestro d'Agüero (u mayestro de Sant Chuan d'a Penya,[8] por o suyo treballo en o monesterio de Sant Chuan d'a Penya).[4]

Istas construccions d'ilesias en Uncastiello estioron vinculatas con a posesión en ixas envueltas d'a villa por o bizconte de Biarn Gastón IV y a suya esposa Talesa, tenients d'a villa d'Uncastiello. Antiparte, as ilesias uncastilleras tienen muita relación con ilesias occitanas. Concretament, con a ilesia de Santa Blasa y o hespital de La Comanda; con a ilesia de Santa Fe de Morlans (ista zaguera, fundata por Céntol V); y con a Seu de Santa María d'Aulorón y a Seu de Nuestra Sinyora de Lescar, reconstruitas por Gastón IV de Biarn.[6]

En l'anyo 1155, as obras d'a debantadera d'o nuevo templo ya yeran prou abanzatas como ta fer a suya consagración, que fació o bispe de Pamplona, encara que bi habió una segunda consagración en 1246, ye fácil que luego de rematar de raso as obras d'o edificio.[3]

En as suyas primeras anyadas, os sacerdotz de Santa María, que yeran d'orichen navarro, tenioron querellas con os sacerdotz d'a ilesia de Sant Felices, que yeran aragoneses, en as luitas que bi habió en a diocesi de Pamplona por o suyo control en 1159-1164. Asinas, os de Santa María no permitioron a construcción d'a ilesia de Sant Felices en o interior d'o recinto murallato d'Uncastiello, y ista zaguera ilesia se construyó fuera d'Uncastiello, en trescruzando o río Cadena.[8]

En 1169 se i concedió por o rei Alifonso II o Fuero de Chaca a totz os habitadors de propiedatz d'a ilesia de Santa María.[4]

DescripciónEditar

 
Detalle d'a frontera meridional d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.

ExteriorEditar

A ilesia de Santa María tien una unica nau con vuelta de canyón reforzata por arcos faixons, con abside semicercular,[4] y con a suya torre adosata, que remata en un esbelto pinaclo (encara que a torre ye ya en estilo gotico).[4] L'abside tien 5 finestrals (encara que uno ye cegato por o claustro,[2] que ye muit posterior).

O suyo rafe ye rematato con un aixedrezato chaqués,[2] un elemento arquitectonico decorativo tipico d'o romanico aragonés de Cinco Villas y Chacetania.

A suya frontera prencipal ye mas moderna, encara que emplegando ta la suya construcción repuis en estilo romanico, ye fácil que de l'antiga frontera romanica hue desapareixita, como o grupo escultorico que ye situato dencima d'a puerta de dentrada a l'edificio.

A suya frontera meridionalEditar

 
Frontera meridional d'a ilesia de Santa María.

Sindembargo, a suya frontera meridional ye en puro estilo romanico. Ni os suyos chapitels ni as suyas arquivoltas ni os suyos canecillos no tienen pas un programa iconografico definito, mostrando nomás una sucesión inconexa d'imáchens.[2] Sindembargo, cal parar cuenta que en as arquivoltas no se troba imáchens de tipo relichioso sino social, con presencia de musicos, bailarins y atros artistas, y que en o chapitels as escenas son alusivas a la Biblia.[3]

InteriorEditar

O suyo interior muestra la nau solenca d'a ilesia, con a suya cobertura con una vuelta de canyon, que ye reforzata por arcos faixons. En o interior de l'abside, un celindro absidial con 5 uberturas (encara que una cegata), y con una muit rica decoración interior. O coro bi fue adhibito en epoca renaixentista, en o sieglo XVI.[4]

O suyo claustro, rematato en 1556, s'atribuye a l'arquitecto vizcaín Juan de Landerrayn.[4]

Se veiga tamiénEditar

Vinclos externosEditar

ReferenciasEditar

  1. (es) Ficha d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web d'o Menisterio de Cultura.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 (es) Santa María d'Uncastiello en www.RomanicoAragones.com.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (es) Isidro Gonzalo Bango Torvisi: El románico en Espanya, Espasa-Calpe, Madrit, 1992, pp. 168-169, ISBN 84-239-5295-9.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 (es) A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello.
  5. (es) Eloy Fernández Clemente (dir.): Historia de Aragón, La Esfera de los Libros, Madrit 2008, 1ª edición, ISBN 978-84-9734-722-8, pachina 222.
  6. 6,0 6,1 6,2 (ca) Melero Moneo, Marisa: Navarra i Aragó a les dècades centrals del segle XII (del 1120 al 1180), en El romànic i la Mediterrània. Catalunya, Toulouse i Pisa. 1120-1180, editato por a Cheneralidat de Catalunya y o Museu Nacional d'Art de Catalunya, Barcelona, febrero de 2008 (pachinas 98-109).
  7. (es) Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo en CAIAragón.
  8. 8,0 8,1 (es) José Luis García Lloret: La escultura románica del Maestro de San Juan de la Peña, Institución Fernando el Católico, Zaragoza, 2005, ISBN 84-7820-798-8.