Cadret (Cadrete en castellán) ye una localidat y municipio aragonés situato a 12 km a lo sud de Zaragoza (Comarca Central, provincia de Zaragoza, Espanya) en o eixe d'a Uerba. Fa muga con as poblacions de Quart de la Uerba y María de Uerba y con o vico zaragozano de Casablanca.

Cadret
Municipio d'Aragón
Bandera Escudo d'armas
Cadrete 07.jpg
Casa d'a Villa
Entidat
 • País
 • Provincia
 • Comarca
Municipio
Flag of Aragon.svg Aragón
Flag of Zaragoza province (with coat of arms).svg Zaragoza
Comarca Central
Superficie 11,9 km²
Población
 • Total
 • Densidat

4032 hab.
338,82 hab/km²
Altaria 304 m.
Distancia
 • 12 km

enta Zaragoza
Alcalde Mª Ángeles Campillos Viñas
Codigo postal 50420
Chentilicio cadretano, cadretana
Fiestas Cruz de Mayo (3 de mayo)

Alabanza d'a Santa Cruz (14 de setiembre)

Ríos Uerba
Coordenatas 41°33’21’’N 0°57’32’’U
Cadret en Aragón
Cadret
Cadret
Situación de Cadret en Aragón
www:Cadrete.es

Tien una población de 4032 en una superficie de 11,9 km², con una densidat de población de 338,82 hab/km².[1]

CheografíaEditar

A localidat de Cadret ye situata en a ripa dreita d'a Uerba, estreito, seguindo o río, en o piet d'un mont a on bi ha un castiello, a 304 metros d'altaria sobre o ran d'a mar.

EtimolochíaEditar

Bi ha tres hipotesis sobre l’orichen d’o nombre. A primera ditz que ye d’orichen prerromano con o significau de roca calsina A segunda ditz que l’orichen ye a parola arabe Quadrit. A zaguera ditz que o suyo orichen ye en o latin vulgar cateracta, que bien d’o latin clasico cataracta, que quier dicir blinco d’augua.[2]

DemografíaEditar

Evolución demografica
1362 f 1495 f 1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900
- - 488 668 599 665 590 582 654

1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991
634 668 672 798 687 656 682 679 909

1992 1994 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
- - 1.243 - 1.367 1.572 1.679 1.729 1.664

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
1.916 2.115 2.303 2.431 2.445 2.528 2.777 3.054 3.177

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 -
3.293 3.363 3.538 3.602 3.655 3.749 3.891 4.032 -

 1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito.
Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE.

AdministraciónEditar

Reparto de concellersEditar

Eleccions municipals[3]
Partido 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
PSOE 2 2 1 1 2 3 3 1 1 3
PP 2 2 2 5 5 5 3
PAR 5 4 3 2 1 1 4 3 2
Vox 2
C's 1
CHA - 1 1 1 -
Podemos Equo -
IU -
Aragon Sí Puede 1
UPyD -
Ind. 2 3 3 3 1 -
CDS 5
UCD 7
Total 7 7 7 7 9 9 9 11 11 11 11

AlcaldesEditar

Lista d'alcaldes
Lechislatura Nombre Partito politico
19791983 Jesús Campillos Lázaro UCD
19831987 Jesús Campillos Lázaro PAR
19871991 Miguel Ángel Bosco Sahún CDS
19911995 Miguel Ángel Bosco Sahún PAR
19951999 José Tarín Lázaro PP
19992003 María Ángeles Campillos Viñas PP
20032007 María Ángeles Campillos Viñas PP
20072011 María Ángeles Campillos Viñas PP
20112015 María Ángeles Campillos Viñas PP
20152019 Rodolfo Viñas Gimeno PSOE
2019–2024 María Ángeles Campillos Viñas PP

Puestos d'intresEditar

  • Castiello de Cadret: La primera mención cristiana d'este castiello ye de 1213, quan lo rei Pedro II d'Aragón l'entregó a Pedro de Navascués. Lo castiello se troba en un tozal inespugnable, rodiau per los suyos tres quatrenas partes de cinglas de 70 m d'altura, accesible per lo costau sud. Lo suyo eixe mayor d'uns 200 m ye perpendicular a lo d'a sierra. Las dimensions d'o mesmo son de 45 m de largo per 20 m d'amplo. Dezaga d'o recinto, chusto debaixo d'o muro que rodeya la torre continaba lo promontorio rocoso y se practicó un fondón d'uns 3 metros de profundidat excavau en a penya virchen. A l'atro costau d'este fondón se modeló una enorme montanyeta de tierra d'aspecto piramidal. A un libel inferior, se pueden seguir los escasos alazetz visibles d'unatro recinto muito mas amplio que l'anterior, que remata con una barracala de vendanyons espenchada a uns metros d'o lugarón. Las suyas medidas aproximadas son de 75 m de largo per 45 m d'amplo. Situau a uns 80 m sobre la planura d'a val d'a Uerba, esta fortaleza d'esprito musulmán presienta caracteristicas solas en tot Aragón, como la suya torre forrada con un dople muro y lo conchunto de cheserías en una d'as suyas plantas. Construyiu y reparau con diversas tecnicas, la prencipal materia prima usada pa la construcción de l'edificio estió lo cheso autoctono, lo que proporcionó a lo conchunto un aspecto uniforme de dificil diferenciación d'o terreno sobre lo qual s'asienta. La prencipal tecnica constructiva estió la d'o encofrau, que se basa en a tecnica d'o tapial, totas dos usadas en a fortificación. La calendata d'a suya construcción no ye conoixida, pero se sabe que en l'anyo 935 estió enamplau per orden d'o califa Abd al-Rahman III pa convertir-lo en a plaza prencipal en a ofensiva contra la rebelión de Saraqusta contra lo califato. Estió declarau Bien d'Interés Cultural (BOA nº 57, de 22/5/2006). Actualment ye en parti restaurau.
  • Monesterio de Santa Fe
  • Ilesia parroquial d'a Inmaculada Concepción: Dedicada a la Virchen d'a Inmaculada Concepción, se troba en a plaza d'o lugar. Construyida en rechola, lo suyo estilo ye barroco aragonés, como lo Monesterio de Santa Fe a qui perteneixió. Destaca la suya esbelta torre.
  • As Planas
  • Barranco d'as Almunias
  • As Colinas

Personalidatz de CadretEditar

  • Baray de Remindjo: (Alfaquí d'a Aljama de Cadret) Autor de Breu Compendio d'a nuestra Santa Lei y Sunna.
  • Chuan Zapata de Cadret: Chusticia d'Aragón de 1290 a 1295. Perteneixeba a una ilustre y noble familia resident d'antigo en Calatayú y destacó, en prencipio, en l'exercicio d'os emplegos de Chuez de Curia y Ambaixador en Francia y Anglaterra. Estando Chusticia d'Aragón habió de que interceder numerosas vegadas pa resolver las diferencias surtidas entre lo monarca Alifonso III y los nobles aragoneses y este rei le fació donación d'os puestos de Chuslivol y Cadrete. Per la suya fidelidat a dito rei, los Unionistas le cremoron o de Chuslivol, recibindo en recompensa lo de Sant Mateu de Galligo, situau, como los anteriors, en a redolada de Zaragoza. Presidió las Cortz de 1290 en as qualas se prenioron qualques providencias pa entimar qualques negocios de bells mainates. Baixo lo reinau de Jaime II en 1291 le ampró lo suyo consello en muitas ocasions y especialment en as suyas alcontradas con Artal d'Alagón, casau con a Infanta Teresa, chirmana d'o monarca. Pai de Miguel, Rodrigo y de García. Morió en chinero de 1295.[4]
  • Miguel Pérez de Zapata: Sinyor de Cadret, fue tamién Sinyor de Quart (Chirona), de Tos (Leida/Lleida/Lérida) y de María d'a Uerba (Zaragoza). Fillo de Chuan, asistió a las Cortz de l'anyo 1325, y estió Capitán d'a Guarda d'o Rei don Alonso IV, y estió ninviau a las buegas de Castiella pa dar favor a don Chuan Manuel, y estió d'o Consello de dito Rei, y muito afavoriu suyo. Lo qual afavorió muito a lo Rei don Pedro IV estando Principe contra la madastra la Reina donya Leonor, y per ixo fue forachitau d'a Corte. Y dimpués en 1335 estió con docientos hombres en favor d'o Gubernador de Navarra y trobando-se con un gran exercito de castellans, estió roto y preso. Cayió prisionero en a batalla de Fitero con os suyos sobrins, estando levaus prisioners a Castiella. En tornar a estar libre en Segovia, a instancias d'a reina d'Aragón, lo Rei don Pedro IV le concedió pa ell, los suyos y pa los suyos sobrins y descendents la gracia de orlar lo escudo de gules y en ell colocar los ueito escudetes con banda de sable. Miguel Pérez de Zapata, en acción de gracias d'haber obteniu la libertat, fundó lo Monesterio de Santa Fe. Este caballero fundó lo Monesterio, Casa de flaires d'a Orden d'o Cister, con a invocación de Santa Fe en a Diocesi de Zaragoza en 1341. Y dos anyos dimpués se trobó en a guerra que lo Rei fació a lo suyo tío lo Rei de Mallorca, quan le ganó los suyos reinos. Y fue este caballero Gubernador d'Aragón en 1344. Y fue ambaixador debant d'o Papa a l'anyo siguient sobre los negocios d'o Rei de Mallorca. Dimpués sirvió muito contra las Unions d'Aragón y Valencia como persona de muita autoridat y experiencia, y tenió encomendau lo Gubierno de Zaragoza y d'a sierra. Este caballero estió Sinyor de Cadret, Quart y Purroi. Y en a guerra que se fació contra lo Rei don Pedro de Castiella en 1335 sirvió muito, y en ella a lo Gubernador d'Aragón, que tenió a lo suyo cargo la defensa de Zaragoza, se le mandó no fese coseta sin lo pareixer d'este caballero. Estió casau con Sancha Garcés, y per segunda con Elvira Ruiz de Liori, y d'ixa segunda tenió a Rodrigo Zapata.[5]
  • Rodrigo Zapata Cadret: poseyió en a isla de Cerdenya lo senyorío de Iersu.[5]
  • Doctor Mateo Bonafonte Nogués (Cadret, 21 de setiembre de 1862 - Cuenca, 1940): Catedrático de Medicina y Obstetricia en as Universidatz de Zaragoza, Sevilla y Barcelona (d'a quala estió decano en 1925). En 1909 se'n fue ta Berlín perque la medicina yera allí mas abanzada. Ye en 1925 quan lo lugar de Cadret reconoixe la suya labor, adedicando-le una carrera: la Carrera Mayor pasó a denominar-se Carrera d'o Doctor Bonafonte.[6]
  • Monsenyor Pascual Galindo Romeo (Cadret, 19 de setiembre de 1892 - Zaragoza, 1 de noviembre de 1990): catedrático de Luenga y Literatura latinas en as universidatz de Santiago, Zaragoza y Madrid. Amás d'estar un experto profesor d'a luenga latina, estió un investigador infatigable d'a diplomacia pontificia en os fichers d'as diocesis aragonesas, navarra y riochana. Un d'as suyas primeras investigacions versó sobre lo Papa Luna (Benedicto XIII), figura que rastrió en os fichers vaticano, de París y Madrid.[7][8]
  • Manuel Ricardo Ibarra García: Catedrático d'o Departamento de Fisica d'a Materia Condensada d'a Universidat de Zaragoza y director de l'Instituto Universitario de Nanociencia d'Aragón.

EsportesEditar

FiestasEditar

  • Fiestas en Honor a lo Santo Cristo (14 de setiembre): Fiestas cuyo orichen son as tradicions d'a Orden de Cístels d'o Monesterio de Santa Fe, son las fiestas mas importants d'a localidat. En ellas se venera a lo Santo Cristo de Cadret. Entre los actos tradicionals destacan la Ofrenda de Flors a lo Santo Cristo, la puyada ciclista a las Planas, la brenda popular de bollos y chicolate, lo pregón arredol d'a localidat y la minchada popular d'a vaca.
  • Fiestas da Cruz de Mayo (3 de mayo): Fiestas cuyo orichen son as tradicions d'a Orden de Cístels d'o Monesterio de Santa Fe, estioron en orichen as fiestas mayors, pasando a estar las de setiembre en tiempos modernos las fiestas mas importants. Se celebran con una procesión d'o Cristo de Cadret y actividatz pa ninos y grans.
  • Semana Santa: Dende 1898, la Cofradía d'a Agonía d'o nuestro Sinyor Jesucristo (en l'actualidat, Cofradía d'o Santo Cristo de Cadret) acompanya a las imachens d'o Santo Cristo, d'a Virchen Dolorosa y d'o Cristo Chacent a lo largo d'as carreras de Cadret. Estió en 1998, coincidendo con o centenario d'a fundación d'a Cofradía, se formó la sección d'instrumentos d'a Cofradía, integrada per tambors, bombos, timbals y cornetas. Recientment s'han incorporau dos nuevas imachens a las ya existents: la Dentrada de Jesús en Cherusalem y Jesús Camino d'o Calvario.
  • Sant Chorche - Día d'Aragón (23 d'abril): En este día ye habitual que los grupos d'amigos u distintas penyas celebren la festividat puyando a lo Pilón de Sant Chorge, a on se mincha madalenas con moscatel.
  • Sant Chuan (24 de chunio): Coincidindo con o solsticio de verano (lo día mas largo de l'anyo) se fan fogueras y cheras arredol d'as quals se reparten de trunfas rustidas.
  • Sant Lorient (10 d'agosto):

ReferenciasEditar

  1. Instituto Aragonés de Estadística
  2. Iturbe March, Mikel (2011). Los nombres de Aragón: sus poblaciones. Heraldo de Aragón. ISBN Z-1051-2011
  3. Resultados Electorales 26M - RTVE
  4. Broto Aparicio, S. Heráldica de los Justicias de Aragón. Diario del Altoaragón
  5. 5,0 5,1 Blasonari. Genealogía y Heráldica
  6. Galería de Metges Catalans
  7. Gran Enciclopedia Aragonesa
  8. Real Academia de la Historia

Vinclos externosEditar

Veyer tamiénEditar