Montanya

Articlo d'os 1000

Montanya (d'o latín MONTANEA, derivau de MONS, MONTIS) ye una elevación natural d'o terreno rocoso[1]. Qualques cheografos consideran montanya a una eminencia superior a 700 metros respecto a lo suyo piet, ye dicir una altaria natural d'o terreno. Bi ha un termin alternativo de "mont", que se fa servir sobre tot en toponimos, solo u aglutinau como part d'o nombre de montanyas especificas (Mont Perdito, Moncayo).

A Comachibosa, montanya d'o Pireneu aragonés

As montanyas cubren o 52% d'Asia, 36% de Norteamerica, 25% d'Europa, 22% de Sudamerica, 17% d'Australia y 3% d'Africa. En total, un 24% d'a litosfera constituye masa monteriza. Un 10% d'a población mundial habita en rechions monterizas. Totz os ríos mayors d'o mundo naixen en arias monterizas y más d'a metat d'a humanidat pende de l'augua d'as montanyas.

DefiniciónEditar

En l'Alto Aragón o concepto tradicional de "(l)a montanya" ye relativo, como Ángel Ballarín Cornel indica en o suyo diccionario benasqués. Seguntes Ballarín pa qui vive en Tierra Plana "(l)a montanya" corresponde a las primeras sierras envistables d'o Prepireneu. Pa qui vive en o semontano u a piet d'a cordelera "(l)a montanya" ye o macizo con picos nevaus que vei allá luent. Pa os habitants d'a Val de Benás (val d'o Pireneu Axial) "la montanya" ye o que bi ha por d'encima d'os praus y as artigas.[1]

Como puestos sagrausEditar

Dende la mas remota antiguidat as montanyas han estau consideradas como moradas de dioses y han estau sagradas pa muitos pueblos.

Montanyas sagradas mas conoixidas d'o mundoEditar

Montanyas sagradas en AragónEditar

As diez montanyas mas alterasEditar

en AragónEditar

Nombre Altaria (metros) Cordelera
Tuca d'Aneto 3404 Pireneu
Punta de Lardana 3375 Pireneu
Punta de Treserols 3355 Pireneu
Punta d'Astorg 3355 Pireneu
Mont Maldito 3350 Pireneu
Tuca d'el Mich 3346 Pireneu
Tuca de les Espades 3332 Pireneu
Mallo de Marmorés 3325 Pireneu
Tuca de la Maladeta 3312 Pireneu
Punda de Camachibosa 3298 Pireneu

en EuropaEditar

Nombre Altaria (metros) Cordelera Pais
Elbrús 5642 Caucas Rusia
Dykh-Tau 5205 Caucas Rusia
Shkhara 5200 Caucas Rusia
Koshtan-Tau 5150 Caucas Rusia
Mont Kazbek 5043 Caucas Rusia
Tetnuldi 4974 Caucas Cheorchia
Gestola 4860 Caucas Cheorchia
Mont Blanc 4810 Alpes Francia / Italia
Jimari-Khokh 4780 Caucas Cheorchia
Ushba 4710 Caucas Cheorchia

Se veiga tamiénEditar


ReferenciasEditar

  1. 1,0 1,1 (es) Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978. p 335.
  2. (es) José Miguel Navarro López Diccionario de signos, símbolos y personajes míticos y legendarios del Pirineo aragonés, Prames, 2018, ISBN 978-84-8321-889-1, p.171

Vinclos externosEditar