Abrir menú principal
Iste articlo ye sobre a institución aragonesa. Ta atros emplegos de Cortz se veiga Cortz (desambigación).

As Cortz d'Aragón son una d'as institucions de gubierno d'Aragón dende a Edat Meya. As Cortz otorgan a Medalla d'as Cortz d'Aragón a la fin de recompensar a presonas o entidats que por l'actividatz que desenvoliquen esfensin els valors y a identidat d'Aragón.

Cortz d'Aragón
La Aljafería - Torre del trovador.JPG
O puesto d'as Cortz d'Aragón, ye o Palacio de l'Alchafaría
Información d'o Parlamento
Churisdicción Flag of Aragon.svg Aragón
Seu Palacio de l'Alchafaría
Zaragoza, Aragón

41°39′23″N 00°53′48″U
President Javier Sada
Pachina web
cortesaragon.es
Bandera d'Aragón
Iste articlo fa parti d'a serie
Politica d'Aragón

Poder lechislativo
As Cortz d'Aragón

Poder executivo
President
Deputación Cheneral d'Aragón

Poder chudicial
Tribunal Superior de Chusticia d'Aragón
Audiencia Provincial d'Aragón

Atros articlos
Boletín Oficial d'Aragón
O Chusticia d'Aragón
Eleccions autonomicas
Estatuto d'Autonomía d'Aragón

As Cortz d'Aragón en a Edat Meya y Moderna.Editar

En a Edat Meya o Reino d'Aragón desembolicó una serie d'institucions estatals, como a Deputación Cheneral d'Aragón, o Chusticia d'Aragón, y tamién as Cortz, l'organismo representativo d'os estamientos aragoneses. En Aragón i heba quatro brazos, y no pas tres como se desveniba en a resta d'Europa: nobleza, caballers y infanzons, clero y ciudatz.

Os principals obchectivos d'iste organo representativo yeran: acordar os diners que s'heban de pagar a la monarquía, lechislar con nuevos fueros u leis que s'incorporaban a os Fueros d'Aragón, resolver as queixas u greuges planteyaus por os aragoneses.

Ye de mal determinar quán se plegoron as primeras Cortz d'Aragón: en primeras yera una curia de consellers d'o rei, y en os sieglos XII y XIII se fuoron incorporando representants d'o clero y d'as ciudatz. Dica la fin d'o sieglo XIII no se puede charrar d'organos representativos y estables, tampoco en Aragón. A zaguera reunión d'as Cortz d'Aragón se fació en 1702, en Zaragoza; en 1707 os Decretos de Nueva Planta las suprimioron chunto con a resta d'institucions aragonesas, y os aragoneses s'integroron en as Cortz de Castiella.

Existiban dos tipos de Cortz d'Aragón: privativas y chenerals. Enta las primeras nomás acudiban os aragoneses pa charrar d'os suyos afers, mientres que enta las chenerals d'a Corona d'Aragón veniban también os catalans y valencianos, y se feban a sobén en Monzón.

As Cortz yeran presiditas por o rei y por o Chusticia d'Aragón. A ella podeban acudir-ie bellas personas por dreito personal -os bispes, os nobles, os caballers-, y as que o rei heba convocau con cartas. S'engueraban con un discurso d'o rei y a respuesta d'o representant d'os aragoneses, por un regular l'arcebispe de Zaragoza. Cada brazo se reuniba en una cambra, y preneba as decisions suyas: por un regular caleba a unanimidat d'os quatro brazos p'os acuerdos.

Os debates, queixas y decisions d'as Cortz d'Aragón s'escribiban en un Libro d'Actas redactau en aragonés dica la castellanización, y en castellano dimpués; se'n feba tres exemplars: uno pa l'Archivo d'o Reino d'Aragón, un otro p'o Chusticia d'Aragón, y otro pa l'Archivo d'a Corona d'Aragón. Muitos Libros d'Actas s'han conservau, y en abril de 2007 ha encomenzau a suya publicación.

As Cortz d'Aragón de 1808.Editar

En mayo de 1808, José de Palafox y Melci, Capitán Cheneral d'Aragón, decide de convocar pa chunio as Cortz d'o reino, pa mirar d'arroclar a os aragoneses contra Napolión Bonaparte y de dar lechitimidat a os suyos actos. Se plegoron en Zaragoza o 9 de chunio de 1808, y aceptoron as demandas de Palafox.

O feito de resucitar a institución representativa d'os aragoneses, suprimita en 1707, ye considerau un acto "revolucionario", pero no tenió guaire trascendencia, porque dica la fin d'o sieglo XX no tornarán a plegar-se.

As Cortz d'Aragón en l'actualidat.Editar

 
Cortz d'Aragón.

En l'actualidat, as Cortz d'Aragón exercen a función lechislatiba d'a Comunidat autonoma d'Aragón, seguntes l'articlo 33 d'o Estatuto d'Autonomía.[1] Tamién apreban os presupuestos, empentan y controlan l'acción de Gubierno d'a Deputación Cheneral d'Aragón y exercen as demás competencias que lis atorgan a Constitución, o Estatuto y as demás normas churidicas. Antimás, designan a los senadors que han de representar a la Comunidat autonoma en o Senau; exercen a iniciativa lechislativa ta que as Cortz Chenerals apreben una Lei; pueden exercitar la iniciativa d'alinie d'a Constitución Espanyola; homologan os convenios y alcuerdos de cooperación en os que participe a Comunidat Autonoma d'Aragón; interposan recursos d'inconstitucionalidat; eslíen a lo Chusticia d'Aragón, a l'auditor cheneral d'Aragón y eslíen u proposan o nombramiento de cargos en atros organismos: consellers en o Consello Consellero de Radio Televisión Espanyola en Aragón, vocals en a Chunta Electoral d'Aragón u consellers en as Caixas de Estalvio d'a Comunidat.

Presidents d'as Cortz d'AragónEditar

Reparto de Diputaus en as Cortz d'Aragón n'autonomía (1983-2019)Editar

Eleccions autonomicas[2]
Partito 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Partido de los Socialistas de Aragón 33 27 30 19 23 27 30 22 18 24
Partido Popular 18 13 17 27 28 22 23 30 21 16
Ciudadanos - - - - - - - - 5 12
Podemos - - - - - - - - 14 5
Chunta Aragonesista - - - 2 5 9 4 4 2 3
Vox - - - - - - - - - 3
Partido Aragonés 13 19 17 14 10 8 9 7 6 3
Izquierda Unida de Aragón 1 2 3 5 1 1 1 4 1 1
Centro Democrático y Social 1 5 - - - - - - - -
Total 67 67 67 67 67 67 67 67 67 67

Resultaus 10ena lechislatura (26 de mayo de 2019)[3]Editar

Circumscripcions Provincials PSOE PP Cs Ps CHA VOX PAR IUA Total
votos
Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus Votos % Diputaus
  Uesca 38 185 33,68 7 23 794 21,03 4 15 769 13,91 3 9261 8,21 1 5073 4,49 1 6037 5,35 1 8912 7,90 1 2679 2,37 0 113 795
  Zaragoza 143 694 30,06 11 97 394 20,37 8 85 025 17,79 7 40 014 8,37 3 33 091 6,92 2 30 855 6,45 2 17 248 3,61 1 17 101 3,58 1 480 756
  Teruel 22 228 31,33 6 17 026 24,00 4 9789 13,80 2 4193 5,91 1 3296 4,65 0 3371 4,75 0 7337 10,34 1 2235 3,15 0 71 811
Total 203 933 30,81 24 138 158 20,87 16 110 517 16,70 12 53 468 8,08 5 41 460 6,26 3 40 263 6,08 3 33 497 5,06 3 22 015 3,33 1 666 362

Se veiga tamiénEditar

Vinclos externosEditar

ReferenciasEditar

  1. Estatuto d'Autonomía d'Aragón. Lei organica 5/2007, de 20 d'abril, de reforma d'o Estatuto d'Autonomía d'Aragón.
  2. Archivo electoral
  3. Resultatos electorals de 2019.
  Iste ye l'articlo numero 4.000 de Biquipedia.