Abrir menú principal
Articlo d'os 1000
Turco
Türkçe
Atras denominacions:
Parlato en: Turquía, Bulgaria, Macedonia d'o Norte, Kosovo, Rumanía, Grecia, Iraq, Azerbaichán y Siria;
Rechión:
Parladors: Bells 82 millons
Posición: {{{rank}}} (Ethnologue 1996)
Filiación chenetica: Luengas altaicas

 turquicas
  oghuz
   Turco

Estatus oficial
Oficial en: Flag of Turkey.svg Turquía,
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Norte de Chipre,
Flag of Cyprus.svg Chipre,
Flag of North Macedonia.svg Macedonia d'o Norte,
Flag of Kosovo.svg Kosovo
Luenga propia de: {{{propia}}}
Reconoixito en: {{{reconoixito}}}
Regulato por: Sociedat d'a Luenga Turca
Codigos
ISO 639-1 tr
ISO 639-2 tur
ISO 639-3 tur
SIL
MapOfTurkishSpeakers.png
O turco en o mundo

O turco (Türkçe u Türk dili) ye una luenga turquica parlata por bells 61.000.000 de presonas por tot o mundo, 46.300.000 d'os qualos en Turquía y 180.000 en Republica Turca d'o Norte de Chipre; en os dos países ye luenga oficial. Tamién la parlan un 9% d'os habitants de Bulgaria y bi existen comunidatz importants en Rumanía, Macedonia d'o Norte, Grecia, Uzbekistán y Alemanya. A mayoría d'a población turcofona ye musulmana.

O standard turco actual ye recient y sustituyó a una luenga escrita conoixita como turco otomán, luenga plena d'arabismos y persismos. O standard turco otomán teneba tantos arabismos y persismos y yera tan luent d'as parlas vivas que una persona que no tenese una educación islamica clasica quasi no lo podeba entender. As parlas vivas yeran més a man d'a primera luenga turquica que s'estendilló por Anatolia. A fins d'o sieglo XIX quan se quereba ixamplar l'amostranza primaria se veyó o problema. En as zagueras decadas d'o Imperio Otomans bells periodistas ya escribiban en un luengache més a man d'a parla popular, pero o prencipal cambeyo en a luenga escrita se produció baixo o kemalismo, y a reforma que sufrió a luenga escrita fue muito més radical que en atros países.

En a decada 1920 Mustafá Kemal emprendió o prochecto de cambear o estandard y fer-lo més turco. Os arabismos y persismos heban d'estar sustituitos quan fuese posible por radices turcas u por neolochismos turcos, y dimpués cambeoron l'alfabeto arabe por l'alfabeto latín. En a decada de 1930 o pueblo mesmo fue movilizato pa replegar parabras turcas puras encara usatas en as parlas turcas locals y se creyoron equipes d'investigadors que rechirasen en os textos antigos pa escar parabras turcas obsoletas que podesen sustituir a los arabismos y persismos. As escuelas y prensa diaria daban publicidat a estas troballas. Se plegaba a prener parabras occidentals d'orichen frances pa sustituir arabismos u persismos quan se veyeba convenient. O vocabulario d'o standard cambeó tanto que bi ha pocos turcos que entiendan os discursos de Kemal en a forma orichinal. O discurso d'os seis días (nutuk) sobre a caita d'o Imperio Otomán y d'amenexer d'a republica, pronunciato en 1927, habió de ser tradueito a lo turco morderno en 1963.

Entre as pocas parolas d'orichen turco en aragonés tenemos café, arribato a traviés d'atro luengaches.