Idioma indonesio

Indonesio
Bahasa Indonesia
Atras denominacions:
Parlau en: Indonesia, Malaisia, Timor Oriental
Rechión: {{{territorios}}}
Etnia: {{{pueblo}}}
Parladors: Mes de 200 millons (en chunto)*
*A gran mayoría d'istos parladors lo tien per segunda luenga.
Posición: [1] (Ethnologue 1996)
Filiación chenetica: Austronesia

 Malayo-polinesia
  Malayica
   Malaya
    Indonesio

Estatus oficial
Oficial en: Flag of Indonesia.svg Indonesia
Luenga propia de: {{{propia}}}
Reconoixiu en: {{{reconoixiu}}}
Regulau por: Pusat Bahasa (Centro d'a Luenga)
Codigos
ISO 639-1 id
ISO 639-2 ind
ISO 639-3 [2]
SIL ind

L'idioma indonesio (Bahasa Indonesia) ye la variedat standardizata de l'idioma malayo que ye oficial a Indonesia dende a suya independencia en 1945.

Filiación lingüisticaEditar

L'indonesio, chunto con altras luengas u variedatz d'o diasistema u conchunto malayo, ye clasificato adintro d'o subgrupo malayico d'o grupo d'idiomas malayopolinesios internos (u grupo sundanés-celebesico), una d'os dos brancas occidentals en que s'estalla la gran familia malayopolinesia d'o filo austronesio.

Estructura d'a luengaEditar

Fonolochía y grafíaEditar

FonemasEditar

Os cuatrons d'astí baixo amostran os fonemas de l'indonesio muderno.

Cuatrón d'as vocals
Fronteras Zentrals Zagueras
Trancatas
Meyas trancatas e ə o
Meyas ubiertas (ɛ) (ɔ)
Ubiertas a

L'indonesio tamién conta con os diftongos /ai/, /au/ e /oi/. Manimenos, en silabas trancatas como a d'o vocable air (augua), no se i produz garra diftongo.

Cuatrón d'as consonans
Labials Apicals Postalveolars Palatals Velars Glotals
Nasals m n
ɲ ŋ  
Oclusivas p b t d     k g ʔ
Africatas     ʧ ʤ      
Fricativas (f) s (z) (ʃ)   (x) h
Liquidas   l r        
Aproximans w     j    

Nota: As vocals entre parentesis son alofonos mientres que as consonants entre parentesis son ampranzas fonemicas y només ocurren en vocables ampratos d'altros idiomas.

AlfabetoEditar

L'indonesio ye un d'os idiomas asiaticos que fa servir l'alfabeto latín, en una adaptación propia. A letra c represienta siempre o fonema /ʧ/ (che). A letra g ye siempre /g/ ("dura", como en "garra") y j ye siempre /ʤ/, como a j anglesa. A v sona /f/ y l'h sona /h/ (como l'anglesa). Os digrafos ny, sy y kh, represientan os fonemas /ɲ/, /ʃ/ y /x/, respectivament, pareixitos a los d'as grafías aragonesas ñ/ny, (i)x e j, mientres que o digrafo ng, /ŋ/, puet emplegar-se a inicio de parola. A letra e se fa servir ta os fonemas /e/ y /ə/.

Pueden trobar-sen diferencias graficas posteriors a la independencia d'Indonesia, sobretot dimpués d'a reforma de 1972, encara que bellas grafías antigas (més pareixitas a las holandesas) perviven en qualques nombres propios. Per ixemplo, o nombre de l'antigo president indonesio ye encara escrito a vegatas Soeharto, y Yogyakarta puet veyer-se en ocasions como Jogjakarta.

LexicoEditar

O lexico elemental indonesio ye amanato ta o d'altros idiomas malayo-polinesios d'a zona. As influencias d'altros idiomas, manimenos, ye important, sobretot a de l'holandés, idioma d'on que procede a mayoría de vocables ampratos. O resto provién més que més d'o sanscrito, l'arabe, o persa, o portugués y o chinés, amés d'as d'altros idiomas austronesios.

A gran mayoría d'ampranzas lingüisticas mudernas, debito a la suya historia recient, provienen de l'holandés. O sanscrito abraca, con tot, muitos aspectos d'a vita cutiana, l'arte y a relichión, en especial d'a hinduísta y d'a budista, l'herencio cultural d'as qualas se percibe clarament a buena parti de Chava y Bali. A influencia d'o sanscrito i plegó per medio d'os contactos con l'India de fa més de dosmil anyos, ya siga dreitament u a traviés d'a luenga chavanesa antiga, a on que o numero d'ampranzas sanscritas ye muito més gran. A relichión islamica, a mayoritaria en o Estato, ye a fuent principal d'o vocabulario d'orichen arabe. A influencia d'o portugués recula ent'os días en os que arriboron t'as ditas islas d'as Especias es primers ploradors y mercaders europeus. Os vocables d'orichen chinés surten d'o contino tracto con chineses en tot lo sudeste asiatico, a ormino referitos a articlos de gastronomía y cultura chinesas. Tot ixe bagache cultural ha feito que de cabo quan i apareixcan dos u més sinonimos d'o mesmo concepto. Asinas, l'indonesio conta con tres oríchens diferens t'a parola "libro": pustaka (d'o sanscrito), que alquier connotacions de sapiencia antiga u conoiximientos esotericos; kitab (de l'arabe), asociato a libros relichiosos u de guía moral, mesmo si no son islamicos; y buku (de l'holandés), a parola més comuna ta qualsiquier libro. En os zaguers decenios, ibi ha tamién ampranzas d'altros idiomas (anglés, chaponés, ecetra.).

Aspectos socioculturalsEditar

Situación cheograficaEditar

 
Mapa etnolingüistico d'Indonesia (Terminolochía en anglés)

L'indonesio ye parlato a Indonesia y a Timor Oriental (á iste zaguer estato no ye oficial, pero a suya independencia d'Indonesia ye prou recient y i sigue como luenga de treballo). L'idioma se charra sobretot en as zonas urbanas, mientres que en as rurals o normal ye que as diversas etnias charren en o suyo idioma, l'indonesio estando-ie o segundo.

Ye tamién parlato per muita chent d'a diaspora indonesia, més que més a los Países Baixos, Malaisia y Filipinas.

Situación socialEditar

Encara que a Indonesia se troban idiomas d'importancia historica, literaria y demografica, como lo chavanés, l'indonesio ye o solo que espleita d'o estatus d'oficialidat. Ye l'idioma d'as institucions, d'a educación y d'os medios de comunicación. A Timor Oriental ye reconoixita per a Constitución como una d'as luengas de treballo (chunto con l'anglesa y las dos oficials, o portugués y o tetun). En conseqüencia, quasi tota la población indonesia charra l'indonesio, como primer u segundo idioma, o que l'ha enclabato en a lista d'as diez luengas més parlatas en o mundo en numero total de parladors.

Variación diatopicaEditar

L'idioma ye una variedat standardizata d'o diasistema malayo, y guarda un gran pareixito con a luenga stándard de Malaisia. Adintro de l'indonesio i hai bellas barians rechionals, devez que diferiencias de rechistros entre l'indonesio formal y o coloquial.

LiteraturaEditar

Se veiga os articlos Literatura malaya y Literatura chabanesa.

Per literatura indonesia gosa a entender-se a literatura malaya d'autors indonesios, sobretot en o bahasa indonesia u stándard d'Indonesia, encara que tamién s'entiende a vegatas como a literatura d'autors indonesios en qualsiquier idioma d'Indonesia (chavanés, sundanés, ecetra.) u mesmo a literatura d'autors indonesios en holandés.

Nombres destacatos en poesía son, d'entre altros, Minangkabau Muhammad Yamin (1903-1962), un d'os pioners en a poesía muderna a Indonesia e impulsor d'o indonesio como idioma fundacional d'o nuevo Estato indonesio, u Anwar Chairil (1922-1949), principal fegura d'a conoixita como Angkatan Empatpuluh Lima ("cheneración de 1945") y un d'os grans revolucionarios en a literatura d'o país, con qui l'indonesio muderno cobró gran vigor literaria.

Pramoedya Ananta Toer (1925-2006) ye estato considerato un d'os principals novelistas en indonesio muderno, amés de ensayista, contaire, critico, estoriador y traductor. Tradueito ta muitas luengas d'Occident, estió una fegura de zereño embrecamiento politico.

L'actual territorio indonesio conta igualment con una antiquisma y rica literatura oral.

Parolas d'orichen malayoindonesioEditar

Qualques parolas en luengas occidentals d'orichen malayo-indonesio son:

  • arangután, primate hominido. (De orang (h)utan, "hombre d'a selva", per medio de l'holandés)
  • cacatúa u cacatuga, au psitaciforme. (De kakatua, probablement onomatopeyico)
  • chunco, tipo d'embarcación d'os mars d'a China. (De jong, "barca gran", per medio d'o portugués junco)
  • gong, instrumento de percusión d'orichen asiatico. (Posible orichen onomatopeyico)

Tamién son indonesio-malayos nombres propios como lo de Papúa (de papuah, "(pelo) frisato") u lo nombre artistico de Margaretha G. Zelle, Mata Hari, que significa, literalment, uello de l'alba.

Vinclos externosEditar

Ista luenga tien a suya propia Wikipedia. Puetz vesitar-la y contribuir en Wikipedia en indonesio.