Abrir menú principal

Cantón d'os Grisons

(Reendrezato dende Grisons)

O cantón d'os Grisons (alemán Graubünden; italiano Grigioni; rumanch Grischun; francés Grisons), ye o más gran y o más oriental d'os ventiseis cantons de Suiza. Ye a mas, l'unico cantón que tien tres luengas oficials: alemán, italiano y rumanch y l'unico a on que se charra ista zaguera.

Cantón d'os Grisons
Kanton Graubünden
Chantun Grischun
Canton Grigioni
Cantón de Suiza
Flag of Canton of Graubünden.svg Escudo de  Cantón d'os Grisons
Bandera Escudo
Karte Lage Kanton Graubünden.png
O cantón d'os Grisons en Suiza
Capital Coira
Idioma oficial Alemán, rumanch y italián
Entidat
 • Estato
Cantón
Flag of Switzerland.svg Suiza
Superficie
 • Total
Posición 1
7.105 km²
Población
 • Total
 • Densidat
Posición 15
185.700 hab. (2003)
26,14 hab/km²
Encorporación a
la Confederación
1803
Abreviadura GR
Pachina web oficial

O cantón d'os Grisons tien una población de 185.700 habitants (2003) en una superficie de 7.105 km², con una densidat de población de 26,14 hab/km².

A capital d'o cantón, que dentró en a Confederación Suiza en 1803, ye a ciudat de Coira.

ToponimiaEditar

O nombre d'o cantón tien o suyo orichen en a historia d'a rechión, en fer referencia a o mesmo orichen d'o cantón, naixito de l'alianza de tres ligas de pueblos y ciudatz, as clamatas Tres Ligas u Ligas Grisonas: a Liga d'a Casa de Dios, a Liga d'as Diez Churisdiccions y a Liga Gris, clamata asinas por a color d'os vestitos en ixas envueltas en a rechión. O nombre en alemán d'o cantón, Graubünden (en traducción literal Ligas Grises) contrimuestra más clarament iste orichen etimolochico que os nombres en rumanch y en italián.

HistoriaEditar

 
Alta val d'Engadin cerca de St. Moritz.

Os primers pobladors conoixitos d'a rechión son os retos, establius en a rechión arredol d'os sieglos IV aC-II aC. Os retos yeran un conchunto de pueblos alpins entre os que bi heba parlants de luengas celtas y d'o retico, luenga talment relacionada con o etrusco.

En o anyo 15 dC, os retos fuoron conquiestos por os romans, en o marco d'as campanyas de Tiberio y Druso, os fillos adoptivos de César Augusto, contra os pueblos celtas d'os Alpes ta protecher millor o norte d'Italia d'os pueblos chermanicos. Dimpués d'a suya conquiesta fació parte d'a provincia romana de Raetia u Recia, prencipiando o proceso de romanización, pa esdevenir en a Edat Meya os actuals rumanches u Kauderwelche.

A chermanización d'a zona se produció por a invasión d'os alamans, debant qui una dinastía local rumanche, os prencipes-bispes Victoridos, oferiban resistencia en a ciudat de Cuira. A chermanización continó en a baixa Edat Meya y contina dica os nuestros días.

Vinclos externosEditar