Abrir menú principal
Frisón oriental
Seeltersk
Variedatz d'o frisón
Frisian languages in Europe.svg

   Frisón oriental

Localización cheografica
Estato {{{país}}}
País {{{país}}}
Rechión {{{rechión}}}
Parlato en Flag of Germany.svg Alemanya
Lugars principals Saterland
Estatus
Atras denominacions Frisio oriental, frisón de Saterland
Charradors 1.000
Oficial en
Reconoixito en {{{reconoixito}}}
Regulato por
Vitalidat Baixa
Escritors principals
Rasgos dialectals
Clasificación lingüistica
Indo-europea
Codigos
ISO 639-1 fy
ISO 639-2 stq
ISO 639-3 stq
SIL

O frisón oriental, frisio oriental u frisón de Saterland (en frisón Seeltersk) ye a zaguera variedat oriental d'o idioma frisón existent en l'actualidat. Ye muit relacionada con as atras luengas frisonas: o frisón septentrional, que igual que o frisón de Saterland se charra en Alemanya, y o frisón occidental, que ye parlau en os Países Baixos.

Antigo frisón oriental y decadenciaEditar

L'antigo frisón oriental yera charrau en a Frisia Oriental (Ostfriesland), una rechión situada entre o río Lauwers en os Países Baixos y o río Weser en Alemanya. L'aria incluyiba tamién dos chicotz districtos situaus en o cantón oriental d'o Weser, as rechions de Wursten y Würden. L'antigo frisón oriental podeba dividir-se en dos grupos dialectals: frisón de Weser a l'este y frisón d'Ems a l'ueste. Dende l'anyo 1500 entadebán, l'antigo frisón oriental prencipió a desapareixer debant d'a presencia d'os dialectos baixo alemans d'a redolada y en l'actualidat ye desapareixiu de tot.

A metat d'o sieglo XVII, o frisón d'Ems heba desapareixiu quasi de tot. O frisón de Weser, en a suya mayor parti, tampoco no duró guaire tiempo mas, y ye arredol de l'anyo 1700 quan desapareixe, encara que bi ha rechistros que dicen que yera charrau en a rechión de Wursten, a l'este d'o río Weser, en 1723. Encara remaniba isolau en a isla de Wangerooge, a on en 1953 murió o zaguer fablant d'iste dialecto. Actualment l'antigo frisón oriental ye una luenga que ya no se charra aintro d'as mugas historicas de Frisia Oriental; encara que muitos habitants d'ista rechión encara se consideran a sí mesmos frisons, decindose ells mesmos Freesk en o suyo dialecto baixo alemán. En o dialecto d'ista zona, dito en alemán Ostfriesisch, encara bi ha un important substrato frisón a tamas d'a fuerte chermanización.

Frisón de SaterlandEditar

O zaguer repui sobrevivient d'o frisón oriental ye un subdialecto d'o frisón d'Ems dito frisón de Saterland (o suyo nombre nativo ye Seeltersk) que ye parlau en a rechión de Saterland, en l'antigo Estau d'Oldenburg, a o sud d'a primitiva Frisia Oriental. Saterland (Seelterlound en a variedat local), que se creye que fue colonizau por os frisons provenients de Frisia Oriental en o ieglo XI, yera mientres muito tiempo rodiau por tremedals. Isto, chunto a o feito de que o frisón de Saterland siempre hese teniu un estatus superior a o baixo alemán ta os habitants d'a zona, ha feito que a luenga s'haiga conservau mientres os sieglos.

Atro factor important podría estar que dimpués d'a Guerra d'os Trenta Anyos, Saterland se conviertió en parti d'o arcebispau de Münster. Asinas, tornó a la Ilesia Catolica, estando una isla entre a prencipal parti protestant de Frisia Oriental dende 1630, lo que fació que no se celebrasen dende alavez vodas con atras chents d'o norte.

FablantsEditar

En l'actualidat as estimacions sobre o numero de fablants d'a luenga varian prou. O frisión de Saterland ye parlau alto u baixo por 2.250 personas d'as 10.000 que viven en ista rechión. S'estima que 2.000 personas charran a luenga, d'as qualas una mica menos d'a metat son fablants patrimonials.[1] A gran mayoría de fablants perteneixen a las cheneracions mas mayors; por o que o frisón de Saterland ye una luenga muit menazada. Manimenos ye posible que en o esdevenidero no s'amorte de tot, ya que bells estudeos suchieren que ye creixindo o numero de parlants entre as cheneracions mas chovens, mesmo entre os ninons, en a rechión de Saterland.

DialectosEditar

 
Un sinyal bilingüe, con a segunda ringlera amostranto o nombre d'o lugar en frisón de Saterland

Bi ha tres dialectos que son mutuament intelichibles entre ells y que corresponden a las tres localidatz prencipals d'o municipio de Saterland: Ramsloh (en frisón Roomelse), Scharrel (Schäddel), y Strücklingen (Strukelje). O dialecto de Ramsloh tien actualment un estatus parellano a o de luenga estándar, ya que a gramatica y vocabulario d'o estándar se basan en ell.

EstatusEditar

O gubierno alemán no ha adedicau guaires recursos en a conservación d'o frisón de Saterland. A mayoría d'o treballo feito ta guaranziar a supervivencia d'ista luenga ha estau feita por a Seelter Buund ("Alianza de Saterland"). Chunto a o frisón septentrional y atras cinco luengas, o frisón de Saterland fue incluyiu por o gubierno d'Alemanya en a Parti III d'a Carta Europea d'as Luengas Rechionals u Minoritarias en l'anyo 1998. Dende arredol de 1800, o frisón de Saterland ha estau un gran atractivo ta un creixient numero de lingüistas. Mientres o zaguer sieglo s'ha desenvolicau una chicota literatura arredol d'a luenga, asinas por eixemplo o Nuevo Testamento d'a Biblia fue traduciu a ista luenga.

ReferenciasEditar

  1. En Fort, Marron C., "Das Saterfriesische", Munske (2001), p. 410. s'afirma que bi ha numero total de 6.370 parladors d'a luenga. Una enqüesta de 1995 contaba 2.225 parladors: Stellmacher, Dieter (1995). Das Saterland und das Saterländische (en German). Florian Isensee GmbH. Ethnologue fa referencia a una población monolingüe de 5.000 personas encara que iste numero no feba referencia orichinalment a os fablants sino a o grupo etnico d'os frisons de Saterland.
Ista luenga tien a suya propia Wikipedia. Puetz vesitar-la y contribuir en Wikipedia en Frisón oriental.



Familia chermanica
- Diasistema norrén occidental: Islandés | Feroés | Norn | Noruego (Nynorsk)
- Diasistema norrén oriental: Noruego (Bokmål) | Danés | Sueco | Gotlandés
- Diasistema occidental anglico: Anglés | Escocés
- Diasistema occidental frisón: Frisón occidental | Frisón septentrional | Frisón oriental
- Diasistema occidental baixo franco: Afrikaans | Neerlandés
- Diasistema occidental baixo alemán: Baixo alemán
- Diasistema occidental alto alemán: Alemán estándar | Alamanico | Baverán | Limburgués | Luxemburgués | Yídix
- Diasistema oriental: Gotico