Abrir menú principal

Aragonés d'o Semontano de Balbastro

Aragonés d'o Semontano de Balbastro
Variedat de l'aragonés
Mapa situación semontanés.svg
Situación d'o semontanés
Localización cheografica
Territorios Semontano de Balbastro
Lugar(s) principal(s) Naval, Lo Grau, Costeán, Balbastro, Castillazuelo, Salas Altas, Salas Baixas, Colungo, Alquezra, Adauesca, Santa María de Dulzis, Pozán, Peraltiella, Azara, Aflor, Abiego, Ponzano, Ascellas, Barbunyals y Biarche
Sociolochía
Vitalidat Meya
Literatura
Rasgos dialectals Aragonés semontanés

L'aragonés d'o Semontano de Balbastro ye l'aragonés semontanés que se charra en Naval, Lo Grau, Costeán, Balbastro, Castillazuelo, Salas Altas, Salas Baixas, Colungo, Alquezra, Adauesca, Santa María de Dulzis, Pozán, Peraltiella, Azara, Azlor, Abiego, Ponzano, Ascellas, Barbunyals y Biarche.

No existe deseparación cheografica neta con atras variedatz d'aragonés meridional, o feito de fer ista distinción ye por razons cheograficas d'explicar os rasgos que se veyen es estudeos filolochicos de cada comarca u parzana, caracters no necesariament diferents d'a comarca u parzana d'o costato.

MorfolochíaEditar

Existe articlo o, os, a, as, cheneral en aragonés. Manimenos en bells lugars trobamos dezaga vocal ro, ros, ra, ras:

  • Antes de ra guerra
  • Tiene ra casa aquí

Apareixe en o baixo Vero (Colungo, Buera, Guerta, Pozán, Castillazuelo), en Salas Altas, Salas Baixas, Rodellar, As Almunias). Tamién ye rechistrato en Biarche (ya no s'emplega), Sant Pelegrín, Val de Nocito, Coscullano y Abiego, ya fuera d'a redolada.

En Lo Grau, Naval, Cosculluela de Fantova, Oz y Costeán existe a forma lo, los, la, las.

S'emplega o pronombre tos, como ye normal en a zona oriental, en cuenta de vos, l'orichinal, y que huei ye propio d'a zona occidental.

O present d'o verbo fer se fa como en aragonés estandar, a diferencia d'o semontano d'Ayerbe: foi, fas, fa, femos, fetz, fan

O pasato imperfecto d'indicativo d'o verbo estar-ser en cambeo ha perdito a diftongación (en o güegal baixorribagorzano no diftonga) y se fa como en castellán: era, eras, era, eramos, eratz, eran

O preterito perfecto de subchuntivo se fa como en belsetán y benasqués: sía, sías, sía, siamos, siatz, sían.

O diminutivo -et se pronuncia /-ed/.

Como repuis de participios en –ato, -ito tenemos tozal de Lo Pingato, en o termin municipal de Costeán.

Se documenta l'uso d'a preposición cuentra, d'uso en textos medievals y que seguntes Chabier Tomás Arias debeba estar cheneral en os lugars en o curso d'os ríos Vero y Alcanadre.

BibliografíaEditar


Variedatz meridionals de l'aragonés
Ayerbense | Aragonés d'o Semontano de Balbastro incluindo o Navalés | Aragonés d'o Viello Sobrarbe