O truen ye o soniu d'a onda de choque causada quan un rayo calienta instantaniament l'aire por o que se mueve entre boiras, u d'ellas dica a superficie terrestre, a más de 28.000 °C. Iste aire muit calient aumenta de volumen y se espande a gran velocidat, pero en mezclar-se con l'aire fredo d'arredol baixa bruscament a suya temperatura y se contraye. Ista rapeda expansión y contracción chenera ondas de choque que son as responsables d'o rudio d'o truen.

Os cumulonimbos gosan chenerar truens

OrichenEditar

L'orichen d'o truen ha estau obchecto de discusión scientifica mientres muitos sieglos. A primera teoría d'a que se tien noticia ye atribuyida a o filosofo Aristótil en a tercera centuria antis de Cristo, espiculando que o soniu podía estar causau por a colisión de nubles. Dende alavez muitas teorías han estau propuestas. En o sieglo XIX a teoría mas aceptada yera que o rayo produciba o vueito chenerando dimpués o rudio consecuent. En o sieglo XX ye prou consensuau que o truen viene orichinau por a onda de choque en l'aire debida a la expansión termica de sopetón d'o plasma en a trayectoria d'o rayo.[1] A temperatura adintro d'o rayo, medida a traviés d'analís espectroscopico, varía mientres 50 microsegundos d'a temperatura ambient a -253,15 C u dica -243,15 ºC, pa ir baixando a moniquet dica os -263,15 ºC.[2] Ista calor causa una graniza expansión de l'aire enta todas as direccions, empentando l'aire d'arredol a velocidatz superiors a la d'o soniu. Ista onda a la fin ye una onda de choque que recorre ascape l'atmosfera. En bells casos o soniu d'o truen puet adubir os 110 dB, amán d'o branquil d'a dolor pa l'oyiu humán.[3]

VelocidatEditar

A onda de choque producida por o rayo viacha a una velocidat mayor a la d'o soniu, pero nomas s'estendilla por bells diez metros. A partir d'astí, o truen se comporta como un soniu común y viacha a bells 340 metros por segundo. Por o tanto, pa calcular a distancia d'un rayo, se disprecia o fenomen inicial y se considera un kilometro por cada tres segundos que transcurren entre l'aparición d'o rayo y l'inte en que s'ascuita o truen.

Se puet estimar a distancia a la que caye o rayo en metros como:


 

a on v ye a velocidat d'o soniu y c ye a velocidat d'a luz. Por lo que, mesurando o tiempo   (en segundos) que transcurre entre o lampedo y o truen, ye posible estimar a distancia: cada 3 segundos de retardo representa una distancia d'1 km.[4]

Se veiga tamiénEditar

ReferenciasEditar

  1. (en) "Lightning: Physics and Effects". Vladimir A. Rakov, Martin A. Uman. 2007. Cambridge University Press. ISBN 0-521-03541-4, pach. 378
  2. (en) "The lightning flash". Vernon Cooray. Institution of Electrical Engineers. Londres, 2003. pach. 163–164. ISBN 0852967802
  3. (es) Artículo sobre los decibelios
  4. (en) A sciencia d'o truen (pachina web con explicacions matematicas sobre o truen)

Vinclos externosEditar