Diferencia entre revisiones de «Puerta»

22 bytes añadidos ,  hace 12 años
grafía
m (robot Añadido: lv:Durvis)
(grafía)
:''Ta la localidat de l'Alta ZerdañaCerdanya se beigaveiga [[Porta (Alta ZerdañaCerdanya)]].''
{{Grafía_87}}
:''Ta la localidat de l'Alta Zerdaña se beiga [[Porta (Alta Zerdaña)]].''
[[Imachen:Classicism door in Olomouc.jpg|thumb|180px|right|Una '''puerta'''.]]
A '''puerta''' ye un forato de traza regular fetofeito en as [[paret|parezparetz]] u [[frontera]]s d'esos edifizios[[edificio]]s ta permitir o transito d'entre o interior ey l'exterior d'iste. También son clamatas asinas as fuellas que la zarran.
 
=== Etimolochía d'o nombre ===
PuertaA palabra "puerta" probiénprovién d'o [[latín]] ''porta'', que tiene o suyo orichen en o berboverbo ''portare'' (portar u alzar). En o rito de l'[[Imperio román|antiga Roma]], cuan s'enzetabaencetaba a construziónconstrucción d'una ziudat[[ciudat]], s'ebaheba de fer un [[sulco]] con un [[aladro]] arredol d'o puesto an que se bi queriba construyir, d'a mesma forma que ebanheban fetofeito més antigament encara esos [[etrusco]]s. Ixe sulco ebaheba d'estar respetato per motius d'a suya naturaleza sagrada, con implicazionsimplicacions que no se podeba trescruzar per as personas. A importanziaimportancia d'iste fautorfactor yera tal que en a [[mitolochía clasica]], [[Romulo y Remo|Romulo]] mató a o suyo chirmán [[Romulo y Remo|Remo]] per trescruzar o sulco fundazionalfundacional d'a [[Roma|ziudatciudat de Roma]].
 
Perque, como ye natural, yera menester de poder dentrar-ie y salir-ne d'ixe perimetro, en trazar-lo s'ebaheba d'alzar ey transportar a mano l'[[aladro]] per bels metros ta que as chents podesen transitar en o espazioespacio que bi quedase. Posteriorment, en estar alzadas as murallas perimetrals d'a poblaziónpoblación, o puesto an que s'ebaheba alzato l'aladro alquiriba a naturaleza d'o que güeihue le dezimosdecimos ''puerta''.
Puerta probién d'o [[latín]] ''porta'', que tiene o suyo orichen en o berbo ''portare'' (portar u alzar). En o rito de l'[[Imperio román|antiga Roma]], cuan s'enzetaba a construzión d'una ziudat, s'eba de fer un sulco con un [[aladro]] arredol d'o puesto an que se bi queriba construyir, d'a mesma forma que eban feto més antigament encara es [[etrusco]]s. Ixe sulco eba d'estar respetato per motius d'a suya naturaleza sagrada, con implicazions que no se podeba trescruzar per as personas. A importanzia d'iste fautor yera tal que en a [[mitolochía clasica]], [[Romulo y Remo|Romulo]] mató a o suyo chirmán [[Romulo y Remo|Remo]] per trescruzar o sulco fundazional d'a [[Roma|ziudat de Roma]].
 
Perque, como ye natural, yera menester de poder dentrar-ie y salir-ne d'ixe perimetro, en trazar-lo s'eba d'alzar e transportar a mano l'[[aladro]] per bels metros ta que as chents podesen transitar en o espazio que bi quedase. Posteriorment, en estar alzadas as murallas perimetrals d'a poblazión, o puesto an que s'eba alzato l'aladro alquiriba a naturaleza d'o que güei le dezimos ''puerta''.
 
== Partis d'a puerta ==
* A '''[[trabiesatraviesa]]''', que ye a pieza inserta t'a frontera que fa a faina estrutural de mantenir a transmisión de cargas de l'edifizioedificio.
 
* A '''[[trabiesa]]''', que ye a pieza inserta t'a frontera que fa a faina estrutural de mantenir a transmisión de cargas de l'edifizio.
 
* O '''[[zarrallo]]''' u a '''zarralla''', que ye o conchunto de piezas que forman l'apariello d'atrancada d'a puerta, cheneralment afixato t'a pana.
 
* A '''[[tranca]]''', trallo de [[fusta]] que s'enchasca en dos foratos fetosfeitos en as [[Paret|parezparetz]] a canto d'a puerta per a suya man t'an que s'ubre l'anglo de chiro, u bien suportes an que ha de quedar afixada. D'ixa traza, queda imposibilitato d'ubrir a puerta cuanquan ista pieza ye puesta.
 
* A '''[[Bastida (marco)|bastida]]''' (tamién '''marco''', '''aro''') ye a estruturaestructura (cheneralment de [[fusta]]) afixada t'a parete en que se ubre a puerta. As partes berticalsverticals d'a bastida son as '''brancas''' y a parte orizontalhorizontal se conoxeconoixe como '''cabezero''', '''capezal''', '''sobreportal''', '''cuairón''', '''cuzirón''' u '''bordil'''. Sobre a bastida se fixan as '''alguazas''' u '''currons''' que permiten que s'ubra y se zarre a '''fuella'''.
 
* A '''[[fuella]]''' u '''pana''' (también '''pano'''), que ye a estruturaestructura prenzipalprencipal d'a puerta, podendo estar fixa u móbil respeutorespecto a o marco.
 
* O '''[[branquil]]''', '''branquilera''', u '''trango''' ye o escalerón que gosa aberhaber en o sulero de bellas puertas exteriors.
 
== BeyerVinclos tamiénexternos ==
{{Commonscat|Doors|puertas}}
 
142 556

ediciones