Diferencia entre revisiones de «Valle d'Anyisclo»

278 bytes añadidos ,  hace 12 años
m
sin resumen de edición
m
[[Image:143.Portiello de Sercuet dend'as Fuebas.JPG|thumb|right|250px|A '''balle d'Añisclo''' ó '''balliñisclo''' dende l'endreitoendraito d'''As FuebasFuabas''. En primer termíntermino se-bi beibeye oro ''PortielloPortiallo de [[Sercuet]]''.]]
[[Image:Start hand.svg|25px|Bariedaz dialeutals de l'Aragonés]] <small>'''Ista fualla ye escrita en [[Aragonés d'a balle de Bio|l'aragonés d'a balle de Bio]]'''.</small>
A '''bal d'Añisclo''' (''Balle d'Añisclo'' en [[Sobrarbe]], también dita per a suya forma acurtada '''balliñisclo'''. Ofizialment y en [[castellán]] ''Cañón de Añisclo'') ye una [[bal]] [[Perineus|pirinenca]] d'[[Aragón]], fincada totalment en a redolada d'o [[Sobrarbe]], que naixe direutament d'a bersant sud d'o mallo d'[[As Tres Serols]] discorrient enta més de 10Km allá, dend'a dita ''[[Cul]] d'Añisclo'' enta l'esembocadura d'o [[Barranco d'Aso]] en o [[río Bellós|Bellós]].
 
A '''balballe d'Añisclo''' (''Ballefoneticament d'Añisclo/'βaʎeða'ɲisklo/ en <small>([[SobrarbeAFI]])</small>, tambiéná ditamenut percontraita a/βaʎɪ'ɲisklo/ suya<small>([[AFI]])</small>, forma acurtada'''''Bal d'Añisclo''balliñisclo'''. Ofizialment y en [[castellán]]aragonés "''Cañón de Añisclostandard''") ye una [[balballe]] [[Perineus|pirinencaperinenca]] d'[[Aragón]], fincadaestendita totalmenten tota ra suya estensión en a redolada''comarca'' d'o [[Sobrarbe]], que naixe direutamentdiretament d'ade ra bersant sudsur d'o mallo d'[[As Tres Serols]] discorrientdiscorrendo entadica més de 10Km10 allákm dellá, dend'adende ra dita ''[[Cul]] d'Añisclo'' enta l'esembocadurara esembocaduera d'o [[Barranco d'Aso|barrango d'Aso]] en o [[río Bellós|Bellós]].
A balle d'Añisclo ye, chunto con o mallo d'as [[Tres Serols]], [[Bal d'Ordesa]], [[Colladas d'Escuaín]] e ra capelera d'a [[Bal de Pineta|Balle de Pineta]], parti integrant d'o [[Parque Nazional d'Ordesa y d'as Tres Serols]].
[[Image:Anisclo desde collado.jpg|thumb|250px|right|A '''balle d'Añisclo''' embista dend'a ''Collada'' d'o mesmo nombre. As planas d' ''O Fulco'' y ''Setulo'' en a dreita d'a imachen, con o ''Sarrato Cadón'' despuntant, e l'abruptura d'a ''Montaña Sensa'' en a izquierra.]]
 
A balle d'Añisclo ye, en chunto con o mallo d'as [[Tres Serols]], [[Balballe d'Ordesa]], [[ColladasForatars d'Escuaín]] e ra capelera d'ade ra [[Bal de Pineta|Balleballe de Pineta]], partiparde integrantintegrande d'o [[Parque Nazional d'Ordesa y d'as Tres Serols|Pargue Nazional d'Ordesa e ro Monde Perdito]].
Per o norte, a ''Cul d'Añisclo'' tien es pasos zarados per o mallo d'as [[Tres Serols]] e ra [[Sierra d'as Zucas]], per entre es cuals bi ha un pas, clamato ''Collada d'Añisclo'', que comunica con a [[Bal de Pineta|balle de Pineta]], á més de 2500m d'altitut. Per l'ueste, a [[Sierra Custodia]] e ro [[Pueyo Mondizieto|Mondizieto]] separan-la d'as baixaretas d'a ''[[Faixa de Pelai]]'' d'a [[Bal d'Ordesa]]. Per l'este de tot, á mientres, á trabiés d'el dito ''Cuello Bizeto'' se-bi plega ent'a cabelera d'a [[Bal d'a Yaga|balle d'a Yaga]] que d'allá ent'abant fará puesto t'as [[Colladas d'Escuaín]]. D'ista traza, a cabelera d'a balle d'Añisclo tien bels d'es puestos més adestacatos d'o Parque Nazional en a suya redolada.
[[Image:Anisclo desde collado.jpg|thumb|250px|right|A '''balle d'Añisclo''' embistaembiesta dend'a ''Collada'' d'o mesmo nombreAñisclo. As planas d' ''O Fulco'' ye ''Setulo'' en a dreitadraita d'ade ra imachen, con o ''Sarrato Cadón'' despuntantdespuntando, e l'abrupturaabruptuara d'ade ra ''Montaña Sensa'' en a izquierraezquiarda.]]
 
Per o nortenorde, a ''Cul d'Añisclo'' tienbe tián es pasos zaradoszarratos per o mallo d'as [[Tres Serols]] e ra [[Sierra d'as Zucas]], per entremeyo esros cuals bibe hahay un paspaso, clamatoque en dizen a ''ColladaCollata d'Añisclo'', que comunica con a [[Bal de Pineta|balle de Pineta]], ád'alto mésd'os de2500 2500mm d'altitutalduera. Per l'uesteoeste, a [[Sierra Custodia|Siarra Custodia]] e ro [[Pueyo Mondizieto|MondizietoMondiziato]] a separan-la d'as baixaretasbaixadrechas d'ade ra ''[[Faixa de Pelai]]'' d'en a [[Balballe d'Ordesa]]. Per l'este de tot, á mientres, á trabiés d'elde ro dito ''CuelloCuallo Bizeto'' se-bi plega entt'a cabelera d'a [[Bal d'a Yaga|balle d'a Yaga]] que d'alládellá ent'abante faráá puestodebant t'asmete ixes que en dizen os [[ColladasForatars d'Escuaín]]. D'ista trazaAnsinas, a cabelera d'ade ra balle d'Añisclo bi tien bels d'es puestos més adestacatos d'o ParquePargue Nazional en aos suyaarredols redoladasuyos.
Uno d'es [[endreito]]s més destacatos d'iste segmento d'a balle ye ra clamata '''Font Blanca''', una biú d'[[augua]] que amanix d'a bersant d'o ''Mallo Escuro'', man sud-sudueste d'a [[Punta d'as Solas]] (3002m), formando amant d'o suyo forato una cascada que baixa escrumosa per a bersant durantes bels 30m. Amanato ta iste puesto bi ha un cubillar (''Cubillar d'a Font Blanca'') que ofrez rexero ta es excursionistas. As [[estiba]]s de ''Setulo'' y ''O Fulco'' marcan o paisache d'altiplana d'a man izquierra d'a balle, que s'alza progresibament como á bersant pradera d'as puntas de [[Sierra Custodia]], només interrupto en o sud per a fuerte caita, como si d'una [[estral|estralada]] en a ripa d'ixa plana se tratiés, d'o ''barranco d'a Pardina'', que marca as faixas (''faixa espluca'' y ''faixa pardina'') que han de baixar d'astí ent'es 300m menos, alto u baixo, que bi son chiratos en a guazera d'o cañón. Per a man dreita, en cambeo, sines de planas que faigan garra bien t'es güellos (y t'as garras d'ers qui son puyatos ent'astí), es tozals de [[Tozal d'o Basón|Basón]] y [[Tozal de San Bizenda|San Bizenda]] enfilan es puertos sarrallaus d'as [[Sestrals]] y o [[Castiello Mayor]] ent'a [[Bal de Puertolas|Balle de Puertolas]] per o sud, y ra fatigosa puyada d'''As Carriatas'' que s'alza ent'es altos d'as [[Tres Marías]] per ''Montaña Sensa'' ([[Sierra d'as Zucas]]). 8 son as horas que gosa á tardar o caminant qui quiera desfrutar d'ixas embistas.
 
Uno d'esos [[endreito|endraitos]]s més destacatos d'isteixe segmento d'a balle ye ra clamatadita '''[[Font Blanca'|Font Blanga]]'', una biú d'[[augua]] que amanixamaneixe d'ade ra bersantbersande d'o ''Mallo Escuro'', man sud-sudueste d'a [[Punta d'as Solas]] (3002m), formando amanten a par d'o suyo forato una cascada[[cadreita|cadraita]] que baixa escrumosaá pur de fer-se escruma per a bersantbersande durantesdica baixar-se-be bels 30m. AmanatoZerqueta ta isted'este puestopuasto bibe hahay un cubillar (o ''Cubillar d'ade ra Font BlancaBlanga'') que ofrezofreze rexerotechau ta esá's excursionistasescursionistas. As [[estiba]]s de ''Setulo'' ye ''O Fulco'' marcan o paisache de ra plana d'altiplanaalduera d'a man izquierraezquierda d'ade ra balle, que s'alza progresibamentprogresibamende como á bersantbersande praderade [[coma]]s d'as puntas de [[Sierra Custodia|Siarra Custodia]], només interruptointerrupta en oa sudman sur per a fuerteferiosa caitalenera, comoque sibe fa como d'una [[estral|estraladaestralata]] graniza en a ripapeña, d'ixaque planaye se tratiés, d'oro ''barrancobarrango d'a Pardina'', que marca asras faixas (''faixa espluca'' ye ''faixa pardina'') que se'n han de baixar d'astí ent'esdica bels 300 300mm menos en alduera, alto u baixo, que bi son chiratosos que se cuantan en a guazera d'oro cañón. Per a man dreitadraita, enque no yá guaire cambeoigual, sinessian de garra planas que faiganagraden garra bien tá'ess güellos (ye tá'ass garras[[garra]]s d'ersels qui sonbe sigan puyatos ent'enta astí), esalabez os tozals de [[Tozal d'o Basón|Basón]] ye [[Tozal de San Bizenda|San Bizenda]] enfilan esos puertospuardos sarrallaussarrallatos d'as [[Sestrals]] ye oro [[Castiello Mayor|Castiato Mayor]] ent'aenta ra [[Balballe de PuertolasPuértolas|Balleballe de PuertolasPuárdolas]] peren oa sudman sur, ye ra fatigosa puyadarepuyatuera d'''As Carriatas'' que s'alza ent t'esalto enta ras altosaldueras d'as [[Tres Marías]] per ''Montaña Sensa'' ([[Sierra d'as Zucas]]). 8Güeito son as horasoras que gosacal pensar á tardarfer-se-be en caminando-la, lo menos o caminant qui quieraquiara desfrutar d'ixas embistasembiestas.
 
==O Cañón==
[[Image:104.Boca d'Añisclo I.JPG|thumb|200px|right|EmbistaEmbiesta cheneral d'ade ra '''balliñiscloballe d'Añisclo''' dend'a suya boca.]]
 
DimpuésDempués de baixarbaixare d'''A Ribereta'', o puesto á on esemboca oro ''barrancobarrango d'ara Pardina'', as parez d'a balle incrementan a suya berticalidat, deixantdeixando asinas que se-bi be formen puestospuastos de muta güembragüambra áenta on no bi plega o sol durantesno granbe partiplega deguaire en l'añada. Ye án'ixes ixas obagaspacoz on medran esos [[fabo|fausfayo]]s, [[abieto]]s ye tota una rebañera d'altrasaudras espezies bechetals. TienTiane istero segmento d'ade ra balle formazionsformaziós selbosas tan espesas como ra '''Selba Plana''', altro d'es endreitosendraitos naturals entaltatosrasaltatos en d'o [[Parque Nazional d'Ordesa y d'as Tres Serols|ParquePargue Nazional]].
 
A dificultatdeficultat d'esos pasos per as mans de ''Lacunas'' ye ''l'Escalialla'' ha feto que oro camín ixe, que nomás ye peyatonal áper istaa partipar d'ade ra balle, aigao aigan d'aber estauabere establito á man d'ode ro [[río Bellós]], dend'a ''Ribereta'' entdic'o ''[[PontPuent de Santigons|puande de Santigós]]'', no luénmica leixos ya d'o lugarcasar de [[SercuetSercué]]. As puntas d'[[Punta d'a Estiba|A Estiba]] primero e d'[[Tozal d'o Mondoto|O Mondoto]] dimpuésdempuesas, n'en han feto d'istaesta bersantbersande una baixadera prou zeriosaferiosa, que encaixona ra balle prou més si cabe perque de l'altraautra ribaripa fa ra baixadabaixata oro mallopuntal més alto d'as [[Sestrals]].
 
Ye dende [[PontPuent de Santigons|SantigonsSantigós]] ent'ata ra boca d'ara balle á on ixe camín n'ixeen surte d'ara guazera ta pasar per l'altoaldo d'as parez rocosasde rupiatras que, áde canto ye canto d'o [[río Bellós|río]], forman o '''PortielloPortiallo de [[SercuetSercué]]''' que preneen oquita ro nombre d'o lugar més arredolato, fincaufincato ya auguas t'alto d'o [[barranco d'Aso|barrango d'Aso]], queo yelugar de [[SercuetSercué]].
 
D'o ''portiello'', o [[Río bellós|Bellós]] amanixen amaneixe ta trobiartrobar-se-be ra cara con o [[barranco d'Aso|barrango d'Aso]] áen un antigo [[molín]], dito ro [[Molín d'Aso]], recombertito per as autoridaz d'o [[Parque Nazional d'Ordesa y d'as Tres Serols|ParquePargue Nazional]] taen o cabo d'unoun d'esos camins turisticoscamís posibles tal como se-bi plega dend'o [[Pont de San Urbiz|puant de San Urbez]] ye d'ade ra [[Ermita de San Urbiz|ermita homonima]].
 
[[Image:106.Dic'as Sestrals de San Urbiz.JPG|thumb|250px|right|As [[Sestrals]] embistas dend'o ''Cañón d'Añisclo''.]]
O [[río Bellós]] baixa dend'o [[Molín d'Aso]] entata [[PuiarruegoPuyarruego]] per o dito [[Congosto d'as Cambras]] (''Cañón del Vellos'' en [[CastellánCastellano]]). Forma allá belas d'as més curiosas formazionsformaziós [[erosión|erosibas]] d'ade ra cuanga suya cuenca.
 
==Flora y bechetazión==
 
==Flora ye bechetazión==
A balle d'Añisclo contién una dibersa mezclada d'elementes biocheograficos, data ra suya posizión cheografica. Per o sud d'era bi penetran as influyenzias [[Mar Mediterrania|mediterranias]] que bi son plegadas á trans d'a [[bal d'a Zinca|Balle d'a Zinca]], establint-se-be [[carrasca|carrasqueras]] e [[pín|pineras]], á mientres que d'o norte en son carauteristicas as formazions [[Europa|zentroeuropeyas]] como ras [[fabo|faberas]], [[abieto|abietars]] y [[selba]]s mixtas ta ro fondo d'o cañón.
 
A balle d'Añisclo contiéncontián una dibersa mezcladamezclata d'elementeselementos biocheograficos, dataper raa suya posizión cheografica. Per o sudsur d'era bibe penetran as influyenziasenfluyenzias [[Mar Mediterrania|mediterranias]] que bibe son plegadasplegatas á transtabiés d'ade ra [[bal d'a Zinca|Balleballe d'a Zinca]], establintestablindo-se-be [[carrasca|carrasqueras]] e [[pín|pineraspinetas]], áde mientres que d'ode ro nortenorde en son carauteristicas as formazionsformazións [[Europa|zentroeuropeyaszentroeuropías]] como ras [[fabo|faberasfayera]]s, [[abieto|abietars]] ye [[selba]]s mixtasmistas ta ro fondo d'o cañón.
Ye d'ista maniera un d'es més berois exemplos de puestos á on se-bi pued trobar [[atactofitia]], que quier dezir, un puesto on se-bi troban espezies d'ambientes muito diferents.
 
Ye d'istaasinas maniera ununo d'esos més beroisberoyos exemploseixemplos de puestos ápuastos on se- bi puedpuade trobar [[atactofitia]], que quierixo dezir, un puestopuasto on se- bi troban espezies d'ambientesambiandes muitomuit diferents.
Una altra d'as més particulars situazions d'iste [[endreito]] natural ye ra persistenzia de fenomenos d'[[Imbersión termica]], que bi-han portato ent'a estruturazión imbersa d'es estachers d'a bechetazión á mutos d'es suyos puestos. Asinas, se-bi troban [[carrasca|carrasqueras]] (formazions tipicament [[xerofilia|xerofilas]] y afeuzionatas t'a calor) en as leneras més altas á mientres que es estachers més baixos son composaus per [[fabo|faberas]] e [[selba mixta|selbas mixtas]] en es fondos d'a balle.
 
Una altra d'as més particularspardiculars situazionssituaziós d'istede ro [[endreito|endraito]] natural ye ra persistenziapersistanzia de fenomenos d'[[Imbersiónimbersión termica]], que bi-be han portatoforzato ent'ara estruturazión imbersa d'esos estachersestacheros d'ade ra bechetazión áen mutos d'es suyos puestos. Asinas, se- bi troban [[carrasca|carrasqueras]] (formazionsformaziós tipicamenttepicament [[xerofilia|xerofilas]] ye afeuzionatasafezionatas t'aá ra calor) en as leneras més altas áde mientres que esos estachersestrates més baixos son composauscomposatos per [[fabo|faberasfayera]]s e [[selba mixtamista|selbas mixtasmistas]] en esos fondosfundos d'ade ra balle.
Ha d'estar asiñalato, d'a mesma traza que l'anterior, que á mutos d'es puestos d'ista bal, en as suyas parez á sabelas begadas extraplomadas, bi son chiratos bels d'es endemismos més carauteristicos d'o Parque Nazional. Exemplos d'ista flora carauteristica son a ''[[Pinguicula longifolia]]'' ó Biola d'as peñas, una chicolona [[planta]] carnibora, ó ra ''Petrocoptis crassifolia''.
 
Ha dS'estarha asiñalato,de d'afer mesmaseñalato, trazamesmo que l'lo anterior, que áen mutos d'esos puestospuastos d'istade ra balballe, en as suyas parez á sabelasmenut begadas extraplomadasestraplomatas, bibe son chiratos bels d'esos endemismos més carauteristicoscarateristicos d'o ParquePargue Nazional. ExemplosEixemplos d'istaesta flora carauteristicacarateristica son a ''[[Pinguicula longifolia]]'' óu Biola d'asras peñas, una chicolona [[planta]] carnibora bien chicorrona, óu ra ''Petrocoptis crassifolia''.
Ta más informazión se pued consultar:
 
==Bibliografía==
*BENITO ALONSO, José Luis ([[2006]]). '''''Catálogo florístico del Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido (Sobrarbe, Pirineo central aragonés)'''''. [[Lleida]], colezión Pius Font i Quer, nº 4. 391 pp. ''Institut d'Estudis Ilerdencs''. Deputazión de [[Probinzia de Lleida|Lleida]] ISBN 84-89943-88-5.
 
*BENITO ALONSO, José Luis ([[2006]]). '''''Vegetación del Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido (Sobrarbe, Pirineo central aragonés)'''''. 421 pp + Mapa de Bechetazión 1:40.000. [[Zaragoza]], ''Serie Investigación'', nº 50. ''Consejo de Protección de la Naturaleza de Aragón''. [[Gubierno d'Aragón]]. ISBN 84-89862-54-0.
24 044

ediciones