Diferencia entre revisiones de «Velocidat d'a luz»

1 byte eliminado ,  hace 9 años
m
ortografía, replaced: fesica → fisica (8)
m (r2.7.1) (Robot Adhibito: ckb:خێرایی ڕووناکی)
m (ortografía, replaced: fesica → fisica (8))
{{Articlo 1000|-10}}
[[Imachen:Lasertests.jpg|thumb|right|250px|En ista imachen, una luz [[láser]] se mueve por l'aire a un 99,97% d'a velocidat d'a luz en o vueito.<ref name=Podesta>{{en}} [http://books.google.com/books?id=h8BNvnR050cC&pg=PA131&lpg=PA131 Understanding the Properites of Matter]. Michael De Podesta. p. 131. ISBN 0-415-25788-3. 2002. CRC Press.</ref>]]
A '''velocidat d'a luz''' ye a [[velocidat]] a la que viacha la [[luz]] en o [[vueito (fesicafisica)|vueito]], y ye una [[constant fesicafisica]] important en a fesicafisica actual. A luz viacha a velozidatz diferents por materials diferents, pero ye en o vueito a on que se mueve más rapedo, y a suya velocidat no varía seguntes a color, a intensidat u a dirección d'o movimiento.<ref name=Vacuum>Istas propiedatz ideyals describen exactament un ''vueito ideyal'' u [[espacio libre]], y nomás se pueden aplicar alto u baixo a qualsiquier aproximación realizable a lo vueito.</ref> A velocidat d'a luz no pende d'o movimiento d'o emisor u l'observador d'a luz. Por ixo, tien sentito parlar de ''a'' velocidat d'a luz, que ye a velocidat d'a luz en o vueito y gosa representar-se con a letra '''''c'''''. A velocidat d'a luz ye un factor en a mayoría d'a fesicafisica actual, incluindo-ie a [[relatividat especial]], a [[relatividat cheneral]] y a [[mecanica quantica]].
 
Ta os estandars cutianos, a luz se mueve muit rapedament – quasi a 300.000&nbsp;km por segundo, tanto en o vueito como en l'aire. Ista ye una velocidat d'alto u baixo un millón de vegatas superior a la [[velocidat d'o sonito]], y ye prou rapeda como ta dar más de siet vueltas a la [[Tierra]] en un segundo. Una velocidat tan alta ye muit dificil de mesurar sin de [[tecnica]]s especializatas, y en l'antigüidat a velocidat d'a luz yera obchecto d'especulación. As primeras mesuras eficaces d'a velocidat d'a luz se facioron en o [[sieglo XVII]], y se fuoron amillorando progresivament. Hue en día se pueden mesurar os intervalos de tiempo con una gran precisión, estando actualment definito oficialment lo metro como a distancia que recorre a luz en o vueito en un periodo d'<sup>1</sup>⁄<sub>299.792.,458</sub> de segundo. Por tanto, ista definición fixa la velocidat d'a luz en o vueito en exacament 299.792.458&nbsp;m/s.
 
A velocidat d'a luz tien un papel esencial tanto en a fesicafisica clasica como en a moderna. En o [[sieglo XIX]], [[James Clerk Maxwell|Maxwell]] ofreixió a primera explanicación d'a velocidat d'a luz en relación a atras constants fesicasfisicas.<ref name=Max>Se veiga [http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_5.pdf Maxwell] p. 499 en ''A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field'' (1864)</ref> A prenxipios d'o sieglo XX, ''c'' asumió una importancia encara más gran como constant basica en a teoría d'a [[relatividat especial]] d'[[Albert Einstein|Einstein]], que diz que a velocidat d'a luz tien un papel especial conectando lo espacio y o tiempo en a estructura [[espacio-tiempo]]. Un d'os resultatos d'ixo ye que a velocidat d'a luz fixa un limite absoluto de velocidat en [[causalidat y transferencia d'información|a rapideza con que se pueden mover a materia y a información]]. Unatro resultato ye que a enerchía y a masa son conectatas por a velocidat d'a luz en a famosa [[equivalencia masa-enerchía|equación masa-enerchía]], ''E = mc<sup>2</sup>''. Ista relación ye un d'os fundamentos d'a mecanica quantica, incluindo-ie a [[enerchía nucleyar]]. A [[relatividat cheneral]] explica la [[gravedat]] como un efecto d'a [[espacio-tiempo|curvatura d'o espacio-tiempo]], y en ista teoría ''totas'' as distancias s'han de calcular emplegando ''c''. Hue en día, la velocidat d'a luz contina estando obchecto d'investigación, tanto teorica como experimental.
[[Imachen:Speed of light from Earth to Moon.gif|400px|left|thumb|Tiempo que tarda la luz en plegar dende a [[Tierra]] dica la [[Luna]]]]
Ta muitas fins practicas, a velocidat d'a luz ye tan alta que se puet considerar que se desplaza instantaniament. Manimenos, a velocidat finita d'a luz ye notable quan se tracta de distancias muit luengas, intervalos de tiempo muit curtos o mesuras precisas de tiempo. Por eixemplo, a velocidat d'a luz ye un factor esencial en l'[[astronomía]], a [[electronica]] actual y sistemas de navegación como lo [[GPS|''Global Positioning Systems'']].
== Referencias ==
{{listaref}}
 
[[Categoría:Luz]]
[[Categoría:Constants fesicasfisicas]]
[[Categoría:Magnitutz fesicasfisicas]]
[[Categoría:Relatividat]]
 
{{Destacato|de}}
{{Destacato|es}}
{{Destacato|sk}}
 
[[Categoría:Luz]]
[[Categoría:Constants fesicas]]
[[Categoría:Magnitutz fesicas]]
[[Categoría:Relatividat]]
{{Destacato|en}}
 
[[als:Lichtgeschwindigkeit]]
[[am:የብርሃን ፍጥነት]]
44 227

ediciones