Diferencia entre revisiones de «Puerta»

6 bytes eliminados ,  hace 11 años
m
ortografía, replaced: bels → bells using AWB
m (r2.7.1) (Robot Adhibito: sn:Gonhi)
m (ortografía, replaced: bels → bells using AWB)
A palabra "puerta" provién d'o [[latín]] ''porta'', que tiene o suyo orichen en o verbo ''portare'' (portar u alzar). En o rito de l'[[Imperio román|antiga Roma]], quan s'encetaba a construcción d'una [[ciudat]], s'heba de fer un [[sulco]] con un [[aladro]] arredol d'o puesto an que se bi queriba construyir, d'a mesma forma que heban feito més antigament encara os [[etrusco]]s. Ixe sulco heba d'estar respetato per motivos d'a suya naturaleza sagrada, con implicacions que no se podeba trescruzar per as personas. A importancia d'iste factor yera tal que en a [[mitolochía clasica]], [[Romulo y Remo|Romulo]] mató a o suyo chirmán [[Romulo y Remo|Remo]] per trescruzar o sulco fundacional d'a [[Roma|ciudat de Roma]].
 
Perque, como ye natural, yera menester de poder dentrar-ie y salir-ne d'ixe perimetro, en trazar-lo s'heba d'alzar y transportar a mano l'[[aladro]] per belsbells metros ta que as chents podesen transitar en o espacio que bi quedase. Posteriorment, en estar alzadas as murallas perimetrals d'a población, o puesto an que s'heba alzato l'aladro alquiriba a naturaleza d'o que hue le decimos ''puerta''.
 
== Partis d'a puerta ==
* O '''[[zarrallo]]''' u a '''zarralla''', que ye o conchunto de piezas que forman l'apariello d'atrancada d'a puerta, cheneralment afixato t'a pana.
 
* A '''[[tranca]]''', trallo de [[fusta]] que s'enchasca en dos foratos feitos en as [[Paret|paretzparet]]z a canto d'a puerta per a suya man t'an que s'ubre l'anglo de chiro, u bien suportes an que ha de quedar afixada. D'ixa traza, queda imposibilitato d'ubrir a puerta quan ista pieza ye puesta.
 
* A '''[[Bastida (marco)|bastida]]''' (tamién '''marco''', '''aro''') ye a estructura (cheneralment de [[fusta]]) afixada t'a parete en que se ubre a puerta. As partes verticals d'a bastida son as '''brancas''' y a parte horizontal se conoixe como '''cabezero''', '''capezal''', '''sobreportal''', '''[[quairón (arquitectura)|quairón]]''', '''cucirón''' u '''bordil'''. Sobre a bastida se fixan as '''[[Aldaba|alguazas]]''' u '''[[Currón (arquitectura)|currons]]''' que permiten que s'ubra y se zarre a '''fuella'''.
 
* A '''[[fuella]]''' u '''pana''' (también '''pano'''), que ye a estructura prencipal d'a puerta, podendo estar fixa u móbil respecto a o marco.