Basilica d'a Virchen d'a Penya de Graus

Basilica d'a Virchen d'a Penya
GrausPena08.jpg
Basilica d'a Virchen d'a Penya
Situación cheografica
Estato {{{estato}}}
País {{{país}}}
{{{tpdivisión}}} {{{división}}}
Situación Flag of Aragon.svg Graus, Aragón
Adreza {{{adreza}}}
Coordenatas
Diocesi Balbastro-Monzón
Información cheneral
Advocación Virchen d'a Penya
Culto Cristianismo
Orden Clero secular
Rector {{{rector}}}
Vicario parroquial {{{vicario1}}}
2.º Vicario parroquial {{{vicario2}}}
Mosen
Propietario {{{propietario}}}
Administrador {{{administrador}}}
Director {{{director}}}
Coste {{{coste}}}
Vesitable {{{vesitable}}}
Altaria {{{altaria}}}
Pisos {{{pisos}}}
Amplaria {{{amplaria}}}
Largaria {{{largaria}}}
Superficie {{{superficie}}}
Diametro {{{diametro}}}
Aforo {{{aforo}}}
Altaria s.r.m. {{{altaria srm}}}
Atras {{{atras dimensions}}}
Alcance {{{alcance}}}
Iluminación {{{iluminación}}}
Potencia {{{potencia}}}
Arquitectura
Tipo Basilica
Estilo Gotico tardano, renaiximiento
Función {{{función}}}
Catalogación Bien d'Intrés Cultural
Materials {{{material}}}
Construcción
Construcción 1538-1595
Fundador
Inicio {{{inicio}}}
Fin {{{fin}}}
Inauguración {{{inauguración}}}
Destrucción {{{destrucción}}}
Arquitecto {{{arquitecto}}}
Incheniero estructural {{{incheniero estructural}}}
Incheniero de servicios {{{incheniero de servicios}}}
Incheniero civil {{{incheniero civil}}}
Atros {{{atros}}}
Premios {{{premios}}}
Pachina web {{{web}}}
Localización
Basilica d'a Virchen d'a Penya en Aragón
Basilica d'a Virchen d'a Penya
Basilica d'a Virchen d'a Penya
Situación de Basilica d'a Virchen d'a Penya en Aragón

A basilica d'a Virchen d'a Penya se devanta en a villa aragonesa de Graus (Ribagorza, provincia de Uesca). L'actual templo se construyió a meyaus d'o sieglo XVI sobre un edificio romanico anterior. Consta d'ilesia, patio y hespital de pelegrinos con un poliu claustro-mirador.

Historia d'o temploEditar

A ilesia romanica d'o sieglo XIIEditar

En os muros d'a basilica actual quedan restas d’a primitiva iglesia romanica, Sancta María de Villa, que ya apareixe citada en un decumento de 1186.[1] Ista ilesia, como toda a villa de Graus, yera vinclada a o monesterio de Sant Veturián, por donación d'o rey Sancho Remíriz que conquistó a plaza a os musulmans.

 
Etapas d'a construcción d'a basilica d'a Virchen d'a Penya: 1538-43, 1556-60 y 1585-95

A basilica, 1538-1560Editar

En zaguerías d'o sieglo XV a ilesia romanica amenistaba de reparaciones. En 1538, o clero y o Concello de Graus quereban devantar un nuevo edificio, que tendría o rango de basilica gracias a las chestions reyalizadas devant de l'archibasilica de Sant Chuan de Letrán de Roma. A obra debió de prencipiar-se poco dimpués y levar buen ritmo, ya que a calendata de 1543 apareixe en a portalada d'o templo. Manimenos a construcción s'aturó mientres quantos anyos, probablement por manca de meyos economicos.

 
Puerta d'a capiella de Sant Chuan de Letrán y modelo de Sebastián Serlio que sigue

En 1555, Don Joan de Pomar, abat d'o monesterio de Sant Veturián, sinyó una capitulación con o piedrapiquero Jaques de Anduxes pa rematar a iglesia; no se sabe por qué, a l'anyo siguient, o clero y a villa de Graus alcordoron que dito contrato pasase a mans de Joan Tellet. Iste reyalizó o portegau d’a ilesia, o segundo trampo d’a ilesia y bellas gradas que unen o portegau con o patio y deixó o suyo sinyal en o friso d'o portegau. Astí reyalizó una puerta pa a capiella de Sant Chuan de Letrán, que reproduixe un modelo d'o III Libro d’Arquitectura de Sebastián Serlio.

En 1581, o templo se desvincló d'o monesterio de Sant Veturián y pasó a pender d'o concello d'a villa y d'o bispau de Balbastro. Alavez se reyalizoron as paretz d'a capiella de Sant Chuan de Letrán, quala frontera s’heba feito bells anyos antis.[2]

A casa u hespital, 1585-1595Editar

 
Basilica d'a Virchen d'a Penya de Graus, claustro-mirador d'o hespital de pelegrinos

Dende o prencipio d'as obras yera prevista a construcción d'un hespital y d'atras estancias. A suya construcción ye posterior a la d'a iglesia, ya que a suya estructura se refirma sobre a d'aquella. Sabemos que ya existiban en 1595, por a noticia d'a muerte de don Miguel Cercito, bispe de Balbastro que murió ixe anyo “en Graus en a Casa de Nuestra Senyora d'a Penya”. Iste talment estase o promotor d'a obra, ya que en un decumento de 1607 se cita a un tal “frai Miguel” que fació istas casas.[3]

O mirador y l'arquería que da a la plaza teneban una clara función de claustro. En ella bi ha inscripciones en griego que invitan a la meditación: unas fan referencia a la Epistola a os Colosenses y atras a las inscripciones d'o Santuario d'Apolo en Delfos. Todo ello, uniu a os modelos de Serlio, fa sospeitar d'a existencia d'un ambient humanista entre los monches d'o lugar.

Os retablos d'o sieglo XVII y o bispe EsmirEditar

No bi ha retablos en o interior d'o templo, ya que fuoron estricallaus en a Guerra Civil; nomás se salvó o d'a capiella de Sant Chuan de Letrán. Fotografías antigas dan testimonio de totz ellos. O que yera situau en l'altar mayor, d'aire romanista, y os dos laterals fuoron bosaus por Esteban d’Esmir, bispe de Uesca entre 1641 y 1654.[4] A suya escultura funeraria encara permaneixe hue en día, en a finestra d'o presbiterio, orando en dirección a un retablo y una imachen, que ya no existen. Bi heba atros dos retablos; un d’ells, que tapaba as restas romanicas, yera mas gran mesmo que o que bi heba en o presbiterio y descompensaba por ello tot o conchunto.

O incendio de 1936Editar

A prencipios d’a Guerra Civil a ilesia fue cremada.[5] O fuego destruyió os retablos, as cubiertas y espaldó a bóveda d'o segundo trampo d’a nau (bi ha fotografías d’a epoca). Tamién se perdioron alavez l'arcón y os uesos de Pedro Cedrán.[6]

RestauracionsEditar

En 1940 se constituyó una Chunta Pro Restauración, que encargó a reconstrucción d'a boveda y as cubiertas a l'arquitecto Teodoro Ríos. Posteriorment, devant d'a ruina d'a casa y o claustro, s'emprencipió una nueva restauración en 1974 a cargo de Francisco Asarta Ferraz. Atras restauracions s'han desenvolicau ya en iste zaguer sieglo.[7]

DescripciónEditar

En o interior d'a ilesia quedan restas d'o edificio romanico, en concreto en a parti inferior d'o muro d'o evanchelio, a on bi ha una chicota puerta en alto y piedras picadas más chicotas. O edificio actual presenta, una nau unica de dos trampos, cubiertos con bovedas de terceletz (a d'os pietz yera orichinalment estrelada) y una cabecera plana sobre a que se devanta una torre poligonal rematada en chapitel. Truca o ficacio o achaflanamiento d'os anglos d'os pietz d'a nau.

 
Tondo con a efichie de Joan Tellet y o suyo nombre en o friso d'o portegau.

A puerta de dentrada tien arco de meyo punto y a-saber-la decoración: (candelieri, casetons, anchelotz, escudos y guirnaldas) y s'enmarca por columnas unidas por un entablamento. Devant d'ella, o portegau imita as suyas formas corintias. En o suyo friso se troban o sinyal de Joan Tellet en dos cartelas chunto a una chicota mensula que truca o ficacio de l'alufrador. Astí ye tamién a puerta d'a capiella de Sant Chuan de Letrán y una escalinata que une a portegau con o patio. A esquina d'a iglesia nos fa comprender l'achaflanamiento interior, ya que si no s'hese adoptau ista solución os muraus exteriores ocuparían o solar d'ista escalinata.

L' arquería d'o hespital s'ubre a o patio. Astí veyemos como a estructura d'iste edificio se refirma sobre a d'a ilesia. Atra arcada sobre columnas torsas nos ofreixe una sobrebuena anvista de Graus y d'o forcallo d'os ríos Esera y Isabena. En salir, baixando por a rampa, veyemos l'atra esquina d'a iglesia y atra vegada entendemos l'achaflanamiento interior d'a nave, pues atro murau exterior hese impediu o camín d'acceso a o conchunto.

Dende o exterior se veyen esferencias en os dos trampos d'a ilesia:

  • a primera fase d'as obras articula os suyos panyos con molduras y muraus
  • a segunda, obra de Tellet, que presenta panyos y esquinas lisos.

En o conchunto d'o hespital tamién se i veyen dos fases:

  • un modesto edificio de quatro plantas (refirmau sobre a iglesia y sobre a dentrada a o conchunto) fue de seguras o primero en construyir-se y heba de servir de residencia d'o clero
  • una ampliación, muito más angluciosa, de tres plantas: a primera, con l'arcada d'arcos de meyo punto que cobeixa a rampa d'acceso; a segunda, con o mirador de columnas torsas; y a zaguera, de ladriello y reconstruyida de tot, a on se trobaban cambras destinadas a hespital de pelegrinos y a on ye actualment un museo d'iconos.

ReferenciasEditar

  1. (es) Archivo Diocesano de Barbastro, carp. 870, leg. SVict, f. 18v/19r. Copia d'o sieglo XVIII en papel. Latín. B. Se veiga MUR LAENCUENTRA, Jorge: Septembris. Historia y Vida cotidiana en Graus entre los sieglos XI y XV. y CD adchunto: Colección documental de Graus (1050-1450) Ed. Concello de Graus.
  2. (es) PERRELA LARROSA, Carlos: El piedrapiquero Joan Tellet, una aproximación a su obra y su personalidad artística. En Actas d'o V Coloquio de Arte Aragonés. Diputación General de Aragón, Zaragoza, 1989.
  3. (es) PERRELA LARROSA, Carlos: op. cit.
  4. (es) LÓPEZ NOVOA, Saturnino: Historia de la muy noble y muy leal ciudad de Barbastro y descripción geográfico-histórica de su Diócesis (2 vols), Barcelona, Pablo Riera, 1861, página 256.
  5. (es) Archivo Histórico Nacional/1.2.1.62.4.9.1.4//FC-CAUSA_GENERAL,1410, EXP.21, Estado nº 3.
  6. (es) Inicio de la Cofradía. Cofradía del Santo Cristo y San Vicente Ferrer
  7. (es) Fotografías antigas y una relación exhaustiva d'as restauracions

Vinclos externosEditar